Bugun...


İBRAHİM ÖZKALEMKAŞ

facebook-paylas
Cuma Camisi
Tarih: 16-02-2021 18:21:00 Güncelleme: 16-02-2021 20:04:00


Yapıyla ilgili en detaylı bilgiyi Ayverdi'de bulmaktayız.


Yıl 2012 Bulgaristan seyahatinde Cuma camimizi görmek nasip oldu.Duyar duymaz hemen gitmek istedim. Sultan 1. Murat Hüdavendigar ’ın Bursa’da çekirge semtinde camisi bilinir,Ancak Cuma camisi bilinmez.Burada Cuma camimizi tanıtacağım.

Balkanlarda Osmanlının yapmış olduğu 18.000’in üzerinde irili ufaklı eserden geriye az sayıda eser kalmıştır; Bulgaristan’ın Filibe kentinde bulunan ve 1. Murat Hüdavendigar tarafından 14. y.y.’da yaptırılan Cuma Camii, Balkanlardaki en eski ve mühim Osmanlı mirasından biridir.

Lala Şahin Paşa 1364 yılında Filibe’yi fethetmiştir. Anadolu’dan getirilen Türk aileleri iskan edilmiştir. Fatih'in veziri Şehabettin Paşa döneminde Rumeli Beylerbeyliğinin merkezi olmuştur. Bu tarihten itibaren kent tamamı ile Osmanlı kimliğine bürünmüş Türk Ordularının Osmanlı-Rus savaşından sonra 16 Ocak 1878 de Filibe’den çekilmesine kadar böyle kalmıştır.

Osmanlı’nın Balkanlardaki hakimiyetinin sona ermesi ile birlikte 500 yılda yapılan mimari esrelerimiz ve kentin Türk kimliği yok olmaya başlamıştır. Evliya Çelebi, Filibe’de 53 adedi cami olmak üzere 250’nin üzerinde Türk eseri olduğundan söz eder. Bugün bunlardan sadeceHüdavendigar Camii ile İmaret Camii (Şehabettin Paşa Camii) ayaktadır. Diğerlerinin çoğu ilk RUS  işgalinde yıktırılmış, kalanlar da zaman içinde yok olmuşlardır.

Osmanlı’nın Balkanlardaki hakimiyetinin sona ermesi ile birlikte 500 yılda yapılan mimari esrelerimiz ve kentin Türk kimliği yok olmaya başlamıştır. Evliya Çelebi, Filibe’de 53 adedi cami olmak üzere 250’nin üzerinde Türk eseri olduğundan söz eder. Bugün bunlardan sadeceHüdavendigar Camii ile İmaret Camii (Şehabettin Paşa Camii) ayaktadır. Diğerlerinin çoğu ilk RUS  işgalinde yıktırılmış, kalanlar da zaman içinde yok olmuşlardır.      

Hüdavendigar Camii 1364 yılında Filibe’nin fethinden sonra yapılan ilk camidir. Edirne vakıf kayıtlarından ve Evliya Çelebi'nin söylediklerinden Ayverdi’ninde vardığı sonuç I. Murat vakfiyesi içinde. Olmalıdır.

Yapı ilk kurulan kent ile daha sonra Roma döneminde kurulan kentin kale duvarlarının ve stadyumun kalıntılarının yanında tepenin yamacına inşa edilmiştir.

 Kuzey tarafındaki ana girişten 12 basamakla girilen yapı 20x 40 metre dış ölçülerinde ve ulu cami tipindedir. Orta aks üzerinde üç kubbe her iki yanda ise üçer tane çapraz tonoz ile örtülmüştür.Kubbeler 8.60 mt açıklıkları olan kare dört ayağa oturmuştur. Ayaklar 2.60 mt. ölçülerinde ve kare planlıdır. Yan sahınların genişlikleri 5.60 mt.dir. Yapının iç yüksekliği kemer altlarında kadar 7.90 mt.ye , kubbe iç altlarında ise 13.40 mt.’ye varmaktadır. Böyle bir cami için oldukça basıktır. Yapının ana girişi dışında iki girişi daha bulunmaktadır. Bunlardan mihrabın solundaki kapıya dışarıdan baktığınızda örgü sistemi ve malzeme olarak ana yapıyla aynı görünmektedir. Ana girişin sağındaki kapı ise yapının tüm tekniğine aykırı olarak 18. Yy.da meydan oluşmasıyla yapılmış   olmalıdır.

Yapıda zemin seviyesinde batı tarafı ile doğu tarafında üçer tane olmak üzere alt seviyede pencereler mevcuttur. Ancak bunların tamamıyla sonradan açıldığı sanılmaktadır. Çünkü hepsi yarım basık kemerler ve basit sövelerle yapılmıştır. Ayrıca her pencere üstündeki tepe pencereleriyle aks olarak tutmamaktadır. Pencerelerin yanlarında görülen eski kemer ve söve izlerinin ise altlık pencere olmadığını I. Murat dönemi yapılarındaki genel benzerlikle ifade etmektedir. Mihrap tarafında da üç tane altlık pencere mevcuttur. Bunlarında sonradan açıldığı ve yine aynı uyumsuzlukların burada da görülebilir. Buradaki iki tepe penceresinin asıl ortadaki oval pencerenin ise sonradan büyütüldüğü anlaşılmaktadır.Yapının duvarları ve pencerelerle ilgili en önemli konu eğer alt pencereler asıl değilse ve onların yanında görülen kemer ve pencere gibi izlerin gerçek anlamı nedir. Çünkü eğer bunlar Ayverdi'nin dediği gibi ise mihrap tarafında süs için çökertme nişler olur, ama yan cephelerde ise benzer süsler tepe pencerelerinde de vardır o zaman batı tarafında açılmayan tepe penceresinin sistemi bozduğu görülüyor, bu tam anlaşılamıyor.                                 

Yapının içinde 3.50 mt eninde ahşap kadınlar mahfeli vardır. Şu andaki hünkar mahfili, müezzin mahfili, kürsü ve üzeri sıvanmış minber gibi geç dönem ve kötü bir ahşap işçilikle yapıldığı ve yağlı boya ile boyandığı görülmektedir. Orta kubbenin altında merkezden kaçık sonradan konduğu anlaşılan bir havuz bulunmaktadır. Caminin içi 1234 (1818) tarihine ait Edirneli Seyyid Nakşibendi Mustafa’ya ait olduğu sanılan bir süsleme vardır.

Ahşap kaplamalı cephesi olan son cemaat mahallinin çatısı da ahşap örtülüdür.Bu bölümden son cemaat mahalli hakkında karar vermek mümkün değil, ancak yapının bu bölümünün en çok değişen yeri olduğu anlaşılmaktadır. Hatta Evliya Çelebi şu anda oniki basamakla girilen camiye altı basamakla girildiğinden söz eder. Bu da bize yapının bu tarafında başka bir meydan ve giriş kotu olabileceğini ve zaman içinde değiştiğini belirtiyor.Bazı kaynaklarda caminin önündeki beş çok yerinin 1199 (1785)’de I. Abdülhamit döneminde geçirdiği büyük onarımdan sonra değiştiği anlaşılıyor. Son cemaat mahallinin altında şimdi lokanta olarak kullanılan bir mekan, onunda altında buranın mutfağı olan sonradan yapıldığı söylenen mekanlar vardır. 

Yapı 1.80 mt. ye varan taş tuğla karışık duvar tekniğiyle örülerek yapılmıştır. Antik kentin eteklerine kurulduğu için mihrap tarafı ile giriş arasında yaklaşık 4.00 mt. lik bir kot farkı bulunmaktadır. Ana duvarlar ile kubbe ve tonoz etekleri dört sıra kirpi saçak ile dönülmüş ve üzerleri kurşun kaplanmıştır. Tuğla ile iki renkli olarak baklava dilimi örgülü yapılmış olan minaresinin şerefeye kadar yıkıldığı daha sonra yeniden yapıldığı bilinmektedir.

4/1995 sayılı Kararname ile Bulgaristan Milli Mimari Kültür Anıtı ilan edilen yapı bu gün kendi adı ile anılan Cuma Camii meydanında ve Filibe’nin en önemli alışveriş merkezinin başlangıcındadır. Osmanlı döneminde ise yine alışveriş merkezinin Meriç Nehri'ne doğru başlangıç noktasında olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü Camiden sonra Pazar, bu gün varolmayan Kurşunlu Han,İmaret camii ve köprü ile bütünleşmektedir.





FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Beşiktaş 40 26 8 6 89 44 84 +45
2 Galatasaray 40 26 8 6 80 36 84 +44
3 Fenerbahçe 40 25 8 7 72 41 82 +31
4 Trabzonspor 40 19 7 14 50 37 71 +13
5 Sivasspor 40 16 7 17 54 43 65 +11
6 Hatayspor 40 17 13 10 62 53 61 +9
7 Alanyaspor 40 17 14 9 58 45 60 +13
8 Fatih Karagümrük 40 16 12 12 64 52 60 +12
9 Gaziantep FK 40 15 12 13 59 51 58 +8
10 Göztepe 40 13 15 12 59 59 51 0
11 Konyaspor 40 12 14 14 49 48 50 +1
12 Başakşehir FK 40 12 16 12 43 55 48 -12
13 Çaykur Rizespor 40 12 16 12 53 69 48 -16
14 Kasımpaşa 40 12 18 10 47 57 46 -10
15 Yeni Malatyaspor 40 10 15 15 49 53 45 -4
16 Antalyaspor 40 9 14 17 41 55 44 -14
17 Kayserispor 40 9 17 14 35 52 41 -17
18 BB Erzurumspor 40 10 20 10 44 68 40 -24
19 MKE Ankaragücü 40 10 22 8 46 65 38 -19
20 Gençlerbirliği 40 10 22 8 44 76 38 -32
21 Denizlispor 40 6 24 10 38 77 28 -39
Takım O G M B A Y P AV
1 Adana Demirspor 34 21 6 7 64 27 70 +37
2 Giresunspor 34 21 6 7 54 25 70 +29
3 Samsunspor 34 20 4 10 58 30 70 +28
4 İstanbulspor 34 19 8 7 62 34 64 +28
5 Altay 34 20 11 3 66 39 63 +27
6 Altınordu 34 17 8 9 58 45 60 +13
7 Ankara Keçiörengücü 34 17 10 7 49 28 58 +21
8 Ümraniyespor 34 14 11 9 46 43 51 +3
9 Tuzlaspor 34 14 15 5 46 53 47 -7
10 Bursaspor 34 14 16 4 56 57 46 -1
11 Bandırmaspor 34 12 16 6 48 51 42 -3
12 Boluspor 34 12 16 6 38 41 42 -3
13 Balıkesirspor 34 9 17 8 35 53 35 -18
14 Adanaspor 34 9 18 7 44 55 34 -11
15 Menemenspor 34 7 14 13 38 62 34 -24
16 Akhisarspor 34 8 20 6 36 59 30 -23
17 Ankaraspor 34 6 20 8 33 61 26 -28
18 Eskişehirspor 34 1 25 8 23 91 8 -68
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 15/05/2021 Göztepe 1 - 2 Beşiktaş
 15/05/2021 Galatasaray 3 - 1 Yeni Malatyaspor
 15/05/2021 Kayserispor 1 - 2 Fenerbahçe
 15/05/2021 Trabzonspor 2 - 1 Gençlerbirliği
 15/05/2021 Hatayspor 0 - 1 Gaziantep FK
 15/05/2021 Antalyaspor 0 - 0 Konyaspor
 15/05/2021 Çaykur Rizespor 0 - 2 Başakşehir FK
 15/05/2021 Sivasspor 2 - 1 Kasımpaşa
 15/05/2021 Fatih Karagümrük 5 - 1 Denizlispor
 15/05/2021 MKE Ankaragücü 0 - 1 Alanyaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 09/05/2021 Adanaspor 0 - 2 Samsunspor
 09/05/2021 Tuzlaspor 1 - 2 Giresunspor
 09/05/2021 Menemenspor 1 - 4 Adana Demirspor
 09/05/2021 Bursaspor 0 - 3 Ankara Keçiörengücü
 09/05/2021 Balıkesirspor 0 - 5 Altınordu
 09/05/2021 Altay 4 - 3 Bandırmaspor
 09/05/2021 Ankaraspor 0 - 2 İstanbulspor
 07/05/2021 Akhisarspor 1 - 1 Ümraniyespor
 07/05/2021 Boluspor 3 - 0 Eskişehirspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 08/05/2021 Serik Belediyespor 3 - 0 Mamak FK
 08/05/2021 Tarsus İdman Yurdu 0 - 1 Kırklarelispor
 08/05/2021 Eyüpspor 1 - 0 Van Spor
 08/05/2021 Kastamonuspor 0 - 4 Sakaryaspor
 08/05/2021 Turgutluspor 0 - 0 Bodrumspor
 08/05/2021 Elazığspor 5 - 7 Sivas Belediyespor
 08/05/2021 Kardemir Karabükspor 2 - 2 Kırşehir Belediyespor
 08/05/2021 1922 Konyaspor 2 - 0 Pazarspor
 08/05/2021 Etimesgut Belediyespor 1 - 2 Karacabey Belediyespor
 08/05/2021 Bayburt Özel İdare Spor 2 - 2 Pendikspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 01/05/2021 1877 Alemdağspor 0 - 0 Edirnespor
 01/05/2021 Arnavutköy Belediye 0 - 0 Diyarbekirspor
 01/05/2021 Manisaspor 1 - 2 Ofspor
 01/05/2021 Artvin Hopaspor 1 - 0 Fatsa Belediyespor
 01/05/2021 Kızılcabölükspor 0 - 1 Yeşilyurt Belediyespor
 01/05/2021 Nevşehir Belediyespor 1 - 2 Çankaya FK
 01/05/2021 1928 Bucaspor 3 - 0 Antalya Kemerspor
 25/04/2021 Ofspor 0 - 0 Arnavutköy Belediye
HABER ARA
YUKARI