Bugun...


PROF. DR. ORHAN ÖZÇATALBAŞ

facebook-paylas
Covid-19 BM'yi Sınıyor mu Sallıyor mu?
Tarih: 22-06-2020 07:47:00 Güncelleme: 22-06-2020 08:10:00


FAO, 2000-2015 döneminde “Aşırı yoksulluğun ve açlığın yok edilmesini”ni ilk hedef olarak belirlemesine rağmen bu süreci inşa edememiştir. Artan nüfus, küresel ısınma ve pandemi gibi sorunlar dikkate alındığında, veriler 2015-2030 döneminde de FAO'nun bu temel insanlık sorununun çözümünde başarısız olacağını göstermektedir. Salgının getirdiği şartlar BM Dünya Sağlık Örgütü ile Dünya Gıda ve Tarım Örgütü'nün ortak çalışmasını zorunlu kılmaktadır.

 

Yaşamakta olduğumuz küresel salgın döneminde Covid-19’un etkileri üzerine konuyla ilgili özellikle sağlık alanı dışında ilk yazıları kaleme almış olmak önemliydi. Süreç devam ediyor ve hemen bitmeyeceği açık görünüyor. İlk olarak Mart 2020 tarihinde yazmaya başladığımız Covid-19 süreciyle ilgili konular, dün BM Genel Sekreteri Sayın Antonio Guterres’in açıklamasıyla bir bakıma bizi haklı çıkarıyor. Guterres “Gıda sistemlerimiz çöküyor ve Covid-19 salgını durumu daha da kötüleştiriyor. 7,8 milyar olan dünya nüfusunu besleyecek kadar gıda bulunmasına rağmen, yeni tip koronavirüs salgınının küresel gıda güvenliğini tehdit etmektedir, dünya genelinde 820 milyondan fazla kişinin açlık çekerken her beş çocuktan biri yetersiz beslenme yüzünden büyüme geriliği yaşamaktadır. Küresel salgın nedeniyle 49 milyon kişi daha aşırı yoksulluğa düşebilir. Gıda güvenilirliği olmayan insanların sayısı hızla artacak” şeklinde görüşlerini açıklıyor.

Covid-19 salgınına karşı en başarılı mücadele örneği veren ülkelerin başında gelen Türkiye’nin ortaya koyduğu başarı ve vizyonun BM’de nasıl etki yapacağını önümüzdeki günlerde göreceğiz. Burada Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın tarihe geçen ”Dünya 5’ten büyüktür” veciz sözünün gereğinin ilk somut örneği olarak sağlık ve gıda konusunda (en kısa sürede küresel açlık ve yoksulluğun kaldırılarak) hayat bulmasını diliyorum.

 

İki hayati sektör

Son birkaç aydan beri küresel ölçekte koronavirüsün yıkıcı etkisiyle insan sağlığı ve sağlık sektörü en önemli konu olarak öne çıkıyor. Bununla birlikte insan yaşamı için “olmazsa olmaz” olan tarım ve gıda ürünleri üretim ve tedarik sektörü de önem düzeyi bakımından neredeyse sağlık sektörüyle birlikte ilk sıralarda yer alıyor. Esasen bu iki sektör dünden bugüne insan sağlığı ve yaşamın sürdürülebilirliği bakımından hep ilk iki sıradaydı. Ancak pandeminin hızla tüm ülkeleri etkilemesi gündemin merkezine önce insan sağlığı konusunu ve sonra insan beslenmesi konusunu yani tarımı oturttu. Öncelikle mutlulukla belirtmek gerekiyor ki; Türkiye 2017 yılında geçtiği Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin getirdiği etkili yönetim, hızlı karar alma ve uygulama kabiliyetiyle birlikte gelişmiş sağlık altyapısı ve tarımsal üretimdeki gücünün de etkisiyle, her iki alanda da çok hızlı ve kararlılıkla davranarak, gelişmiş pek çok ülkede yaşanan kriz ve kaos ortamının oluşmasına meydan vermeden Covid-19 sürecinde başarılı bir sınav verdi, vermeye devam ediyor.

Küresel düzeyde ise durum Türkiye’den farklı. Gelişmiş ülkeler kategorisindeki ülkeler de dahil olmak üzere küresel salgın mücadelesinde yazık ki pek çok ülke söz konusu sınavda başarısız oldu. Öyle ki, bu ülkelerde özellikle sağlık sektöründeki yetersizliğinin etkisiyle insan onuruna yakışmayan görüntüler ortaya çıktı ve solunum cihazlarına bağlanamayan insanlar koridorlarda, bahçelerde, yaşlı bakımevlerinde hayatlarını kaybettiler. Bu durum söze konu ülkelerin bir bakıma kriz yönetimindeki başarısızlıklarını da ortaya koydu.

 

DSÖ mercek altında

Covid-19 sürecinde Birleşmiş Milletler Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ/WHO) en çok tartışılan küresel inisiyatif olarak öne çıkmış bulunuyor. Bu kapsamda en önemli eleştiri örgütün toplam bütçesinin yüzde 15’ini karşılayan Amerika Birleşik Devletleri’nden geliyor. Salgının önemini tam anlamıyla algılayamayıp dünyayı zamanında harekete geçirmediği ve salgına karşı mücadelede başarısız olduğu gerekçesiyle DSÖ, başta ABD olmak üzere çeşitli ülkeler tarafından büyük eleştirilere tabi tutuluyor. Hatta ABD ilk tepki olarak Covid-19 salgınıyla ilgili olarak DSÖ’nün salgına müdahale etmekte geciktiği, salgının küresel bir tehdit olduğunu zamanında saptayıp duyuramadığı, önlem almadığı ve yetersiz yönetim ortaya koyduğu gerekçesiyle örgüte yapılan desteği dondurduğunu açıklamış ve reform yapılmaması halinde DSÖ’nün Amerika Birleşik Devletleri’nden asla maddi destek alamayabileceğini belirtmişti. 30 Mayıs 2020 tarihinde ise Amerika DSÖ ile ilişkilerini sonlandırdığını açıklayarak konuyu ciddi bir noktaya getirmiş oldu. Bu durum kesin olarak küresel sağlık sisteminde bir kırılmaya yol açmış bulunuyor ve öyle ki bu gelişme bir bakıma kriz içinde kriz yaşanmasına yol açmış görünüyor.

Covid-19’un sağlıktan sonra ikinci önemli gündem maddesi olan tarım ve gıda sektöründeki durum doğrudan BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri ile dolayısıyla BM Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile ilgilidir. FAO, Covid-19 salgınının gıda ve tarım üzerindeki etkisini; “Salgının küresel gıda sistemlerini etkilemekte olması bölgesel tarımsal değer zincirlerinde sorunlar ortaya çıkarmakta ve bu durum gıda güvenliği için risk oluşturmaktadır” şeklinde açıklamaktadır. Bu durum; Covid-19 sürecinde ve sonrasında da FAO’nun üretimdeki somut etkisini daha güçlü olarak yansıtması gerektiğini gösteriyor. FAO’nun küresel misyonunda (SDGs) ilk iki sırada yer alan “Yoksulluğun sona erdirilmesi(No poverty)” ve “Sıfır Açlık(Zero Hunger)” hedeflerini öne çıkarmaktadır. Buna göre “dünya genelindeki açlık çeken 841 milyon insanın doyurulması” ve bununla birlikte üretim sürecinde yer alan üreticilerin “balık tutmayı öğrenmesini sağlamak” sürdürülebilir gıda arzı için büyük önem taşımaktadır ve bu işlev yaşamsal bir sorun ve sorumluluk olarak ortaya çıkmaktadır. Bu amaçla FAO’nun daha güçlü ve çok daha etkili yöntemler geliştirmesi gerektiğini söylemek gerekir. Bu yönüyle ilk bakışta doğrudan üretimi artırmak, maliyeti düşürmek ve üretilen ürünlerde kaliteyi yükseltecek çalışmalar yapmak yönünde etkili bir anlayışın benimsemesinin uygun olacağı söylenebilir. Eylül 2000 tarihinde BM sekiz maddeden oluşan Binyıl Kalkınma Hedeflerini açıklamıştır. İlk hedef olarak “Aşırı yoksulluğun ve açlığın yok edilmesi” konusunu belirtmiştir. Diğer yedi hedef ise; ilköğretimin sağlanması, cinsiyet eşitliği ve kadınların güçlendirilmesi, çocuk ölüm oranlarının azaltılması, anne sağlığının iyileştirilmesi, HIV, sıtma ve diğer hastalıklarla mücadele, çevresel sürdürülebilirlik, kalkınma için küresel iş birliğinin geliştirilmesidir. Durum böyleyken 2015 yılında kalkınma hedefleri çeşitlendirerek hedef sayısı 17’ye çıkarılmış ve “yoksulluğun ve açlığın sonlandırılması” iki farklı hedef olarak yer almıştır.

Açlık sorunu

Buna göre aslında Binyıl Hedefleri’nde tek maddede yer alan açlık ve yoksullukla mücadele sorunu, 2015 yılında revize edilen hedefler çerçevesinde iki farklı madde olarak ele alınmıştır. Burada 2015 yılında yapılan yeni düzenlemeyle her ne kadar her bir hedef Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi için büyük önem taşıyor olsa da insanlık için temel bir sorun olan “açlık sorunu” 17 maddeden biri haline gelmiştir. FAO’nun tabii ki “yaşanabilir şehirler, yenilenebilir enerji, toplumsal cinsiyet eşitliği, çocuk işçiler ve herkese adil iş” gibi 16 hedefte yer alan konular üzerinde durması çok önemlidir. Ancak bir bilim insanı olarak bize göre esas olan; FAO’nun başarısını ya da başarısızlığını ortaya koyacak ilk parametre açlığın sonlandırılması yönünde elde ettiği sonuçlardır. Öyle ki, temel insanlık hakkı olan ‘yaşama hakkı’nı sağlamadan diğer alanlarda elde edilecek gelişmeler, insanlık vicdanında açık bir yara olarak acı vermeye devam edecektir.

Bu çerçevede FAO 2000-2015 döneminde “Aşırı yoksulluğun ve açlığın yok edilmesini (yarıya düşürülmesini)“ilk hedef olarak belirlemesine rağmen yerküredeki hiçbir insanın aç olmadığı” bir süreci inşa edememiştir. Artan nüfus, küresel ısınma ve pandemi gibi sorunlar dikkate alındığında, veriler 2015-2030 döneminde de FAO’nun açlığın sonlandırılması hedefine ulaşamayacağını ve dolayısıyla bu temel insanlık sorununun çözümünde başarısız olacağını göstermektedir. Buna göre; bir bakıma BM’nin ortaya koyduğu Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerindeki başarının açlıkla sınandığını söylemek gerekiyor. Bunun için daha çok yol alınması gerektiği açık. Ancak açlık bir insanlık onuru sorunudur ve “hemen” çözümlenmesi gerekmektedir. Bu çerçevede önümüzdeki süreçte FAO mevcut işlevlerine ek olarak özellikle gıda arzı yetersizliğiyle ve açlıkla karşı karşıya olan bölgelerde güçlü bir uygulayıcı haline gelmek yönünde çalışmalıdır ve bu amaca hizmet edecek bir politika benimsemesi doğru olacaktır. Burada özellikle yerel imkanlar yanında Türkiye gibi tarım uygulamalarında teknik kapasitesi yüksek nitelikli uygulayıcı ülkelerden de teknik yardım alması söz konusu olabilir.

 

Mutlak çözüm

BM “mutlak çözüm” getirecek önlem ve yaptırımları WHO ve FAO gibi organizasyonlarıyla devreye almak ve kararlılıkla süreci “olumlu sonuç” alıncaya kadar “yeni normalin şartlarını tanımlamaktan çok insanlığı “eski normalle” buluşturmak üzere çalışmak durumundadır. O halde salgının getirdiği şartlar BM Dünya Sağlık Örgütü ile Dünya Gıda ve Tarım Örgütü’nün ortak çalışmasını bir bakıma zorunlu kılmaktadır. Bu sürecin insanlığın geleceği için hızla inşa edilmesi için yukarıda belirttiğimiz gibi dünya ölçeğinde en fazla insani (ve kalkınma) yardım yapan ülke olması yanında nitelikli beşeri kaynak ve kurumlarının bulunması nedeniyle, Türkiye’nin süreci olumlu etkileyecek rolünden, yetkinliğinden, insani yardım alanındaki dünya liderliğinden ve kalkınma alanındaki küresel birikiminden yararlanmak BM’in ve dolayısıyla insanlığın kazancı olacaktır.





FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Beşiktaş 18 12 4 2 41 21 38 +20
2 Fenerbahçe 17 11 4 2 35 21 35 +14
3 Gaziantep FK 18 9 2 7 33 20 34 +13
4 Galatasaray 18 10 5 3 34 16 33 +18
5 Hatayspor 18 9 5 4 27 22 31 +5
6 Alanyaspor 18 9 6 3 29 16 30 +13
7 Fatih Karagümrük 18 7 5 6 30 24 27 +6
8 Trabzonspor 18 7 5 6 20 21 27 -1
9 Antalyaspor 19 6 6 7 20 26 25 -6
10 Yeni Malatyaspor 18 6 6 6 25 24 24 +1
11 Sivasspor 18 5 5 8 20 22 23 -2
12 Başakşehir FK 18 6 7 5 25 29 23 -4
13 Konyaspor 18 6 8 4 26 24 22 +2
14 Göztepe 18 5 6 7 24 22 22 +2
15 Kasımpaşa 17 6 7 4 20 27 22 -7
16 Çaykur Rizespor 18 5 7 6 23 34 21 -11
17 Gençlerbirliği 18 5 9 4 19 34 19 -15
18 Kayserispor 18 4 10 4 12 23 16 -11
19 MKE Ankaragücü 17 4 10 3 20 27 15 -7
20 Denizlispor 18 3 10 5 17 30 14 -13
21 BB Erzurumspor 18 3 11 4 16 33 13 -17
Takım O G M B A Y P AV
1 Giresunspor 17 10 2 5 25 13 35 +12
2 İstanbulspor 17 10 3 4 37 19 34 +18
3 Samsunspor 17 9 2 6 24 16 33 +8
4 Altay 17 10 5 2 30 16 32 +14
5 Adana Demirspor 17 9 4 4 30 16 31 +14
6 Tuzlaspor 17 9 5 3 27 24 30 +3
7 Ankara Keçiörengücü 17 8 5 4 22 13 28 +9
8 Altınordu 17 8 5 4 22 22 28 0
9 Bursaspor 17 8 6 3 31 27 27 +4
10 Bandırmaspor 17 7 7 3 22 19 24 +3
11 Adanaspor 17 6 8 3 24 22 21 +2
12 Ümraniyespor 17 5 7 5 18 26 20 -8
13 Boluspor 17 5 8 4 18 20 19 -2
14 Menemenspor 17 3 7 7 16 26 16 -10
15 Balıkesirspor 17 4 9 4 16 28 16 -12
16 Akhisarspor 17 3 10 4 13 25 13 -12
17 Ankaraspor 17 2 12 3 12 31 9 -19
18 Eskişehirspor 17 0 11 6 10 34 3 -24
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 19 15 2 2 45 14 47 +31
2 Van Spor 19 11 4 4 30 18 37 +12
3 Turgutluspor 19 12 7 0 23 29 36 -6
4 Sakaryaspor 19 10 4 5 32 20 35 +12
5 Kırşehir Belediyespor 19 9 4 6 27 15 33 +12
6 Pazarspor 19 10 6 3 32 25 33 +7
7 Kırklarelispor 19 7 3 9 23 15 30 +8
8 Bodrumspor 19 8 6 5 44 30 29 +14
9 Serik Belediyespor 19 7 4 8 29 22 29 +7
10 Tarsus İdman Yurdu 19 7 6 6 28 20 27 +8
11 Sivas Belediyespor 19 6 5 8 32 24 26 +8
12 Karacabey Belediyespor 19 7 7 5 23 20 26 +3
13 Etimesgut Belediyespor 19 6 7 6 18 20 24 -2
14 Pendikspor 19 6 11 2 26 25 20 +1
15 1922 Konyaspor 19 5 10 4 22 22 19 0
16 Kastamonuspor 19 5 10 4 18 29 19 -11
17 Mamak FK 19 5 10 4 20 44 19 -24
18 Elazığspor 19 6 10 3 26 36 18 -10
19 Bayburt Özel İdare Spor 19 4 13 2 15 34 14 -19
20 Kardemir Karabükspor 19 0 17 2 6 57 1 -51
Takım O G M B A Y P AV
1 1928 Bucaspor 15 11 2 2 33 10 35 +23
2 Diyarbekirspor 15 10 2 3 21 10 33 +11
3 Arnavutköy Belediye 15 8 4 3 22 13 27 +9
4 Yeşilyurt Belediyespor 15 8 5 2 22 11 26 +11
5 Ofspor 15 7 4 4 22 19 25 +3
6 Edirnespor 15 6 5 4 21 20 22 +1
7 Fatsa Belediyespor 15 6 5 4 14 15 22 -1
8 Belediye Derincespor 15 5 4 6 18 14 21 +4
9 1877 Alemdağspor 15 5 6 4 21 26 19 -5
10 Nevşehir Belediyespor 15 5 7 3 18 16 18 +2
11 Artvin Hopaspor 15 5 8 2 20 31 17 -11
12 Payasspor 15 4 7 4 19 21 16 -2
13 Çankaya FK 15 5 9 1 13 26 16 -13
14 Kızılcabölükspor 15 3 7 5 16 22 14 -6
15 Antalya Kemerspor 15 2 8 5 14 28 11 -14
16 Manisaspor 15 1 8 6 10 22 9 -12
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/01/2021 Fenerbahçe vs MKE Ankaragücü
 18/01/2021 Kasımpaşa vs BB Erzurumspor
 19/01/2021 Göztepe vs Gençlerbirliği
 19/01/2021 Kayserispor vs Başakşehir FK
 19/01/2021 Trabzonspor vs Konyaspor
 20/01/2021 Çaykur Rizespor vs Gaziantep FK
 20/01/2021 Hatayspor vs Yeni Malatyaspor
 20/01/2021 Galatasaray vs Denizlispor
 21/01/2021 BB Erzurumspor vs Alanyaspor
 21/01/2021 Fatih Karagümrük vs Beşiktaş
 24/01/2021 Gaziantep FK - Hatayspor Gaziantep FK ligde evindeki son 9 maçında hiç kaybetmedi  Gaziantep FK yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 23/01/2021 Bandırmaspor vs Ümraniyespor
 23/01/2021 Eskişehirspor vs Ankaraspor
 23/01/2021 Adana Demirspor vs Bursaspor
 24/01/2021 Ankara Keçiörengücü vs Boluspor
 24/01/2021 Tuzlaspor vs Akhisarspor
 24/01/2021 Giresunspor vs Balıkesirspor
 24/01/2021 Samsunspor vs Altay
 25/01/2021 İstanbulspor vs Adanaspor
 25/01/2021 Altınordu vs Menemenspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 27/01/2021 Bodrumspor vs Etimesgut Belediyespor
 27/01/2021 Elazığspor vs Bayburt Özel İdare Spor
 27/01/2021 Karacabey Belediyespor vs Kastamonuspor
 27/01/2021 Kırşehir Belediyespor vs Turgutluspor
 27/01/2021 Mamak FK vs Kardemir Karabükspor
 27/01/2021 Pazarspor vs Eyüpspor
 27/01/2021 Pendikspor vs Serik Belediyespor
 27/01/2021 Sakaryaspor vs 1922 Konyaspor
 27/01/2021 Sivas Belediyespor vs Kırklarelispor
 27/01/2021 Van Spor vs Tarsus İdman Yurdu
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 28/01/2021 Antalya Kemerspor vs 1877 Alemdağspor
 28/01/2021 Belediye Derincespor vs Arnavutköy Belediye
 28/01/2021 Çankaya FK vs Kızılcabölükspor
 28/01/2021 Diyarbekirspor vs Manisaspor
 28/01/2021 Edirnespor vs Artvin Hopaspor
 28/01/2021 Fatsa Belediyespor vs Nevşehir Belediyespor
 28/01/2021 Ofspor vs 1928 Bucaspor
 28/01/2021 Payasspor vs Yeşilyurt Belediyespor
HABER ARA
YUKARI