Bugun...


İBRAHİM ÖZKALEMKAŞ

facebook-paylas
Cuma Camisi
Tarih: 16-02-2021 18:21:00 Güncelleme: 16-02-2021 20:04:00


Yapıyla ilgili en detaylı bilgiyi Ayverdi'de bulmaktayız.


Yıl 2012 Bulgaristan seyahatinde Cuma camimizi görmek nasip oldu.Duyar duymaz hemen gitmek istedim. Sultan 1. Murat Hüdavendigar ’ın Bursa’da çekirge semtinde camisi bilinir,Ancak Cuma camisi bilinmez.Burada Cuma camimizi tanıtacağım.

Balkanlarda Osmanlının yapmış olduğu 18.000’in üzerinde irili ufaklı eserden geriye az sayıda eser kalmıştır; Bulgaristan’ın Filibe kentinde bulunan ve 1. Murat Hüdavendigar tarafından 14. y.y.’da yaptırılan Cuma Camii, Balkanlardaki en eski ve mühim Osmanlı mirasından biridir.

Lala Şahin Paşa 1364 yılında Filibe’yi fethetmiştir. Anadolu’dan getirilen Türk aileleri iskan edilmiştir. Fatih'in veziri Şehabettin Paşa döneminde Rumeli Beylerbeyliğinin merkezi olmuştur. Bu tarihten itibaren kent tamamı ile Osmanlı kimliğine bürünmüş Türk Ordularının Osmanlı-Rus savaşından sonra 16 Ocak 1878 de Filibe’den çekilmesine kadar böyle kalmıştır.

Osmanlı’nın Balkanlardaki hakimiyetinin sona ermesi ile birlikte 500 yılda yapılan mimari esrelerimiz ve kentin Türk kimliği yok olmaya başlamıştır. Evliya Çelebi, Filibe’de 53 adedi cami olmak üzere 250’nin üzerinde Türk eseri olduğundan söz eder. Bugün bunlardan sadeceHüdavendigar Camii ile İmaret Camii (Şehabettin Paşa Camii) ayaktadır. Diğerlerinin çoğu ilk RUS  işgalinde yıktırılmış, kalanlar da zaman içinde yok olmuşlardır.

Osmanlı’nın Balkanlardaki hakimiyetinin sona ermesi ile birlikte 500 yılda yapılan mimari esrelerimiz ve kentin Türk kimliği yok olmaya başlamıştır. Evliya Çelebi, Filibe’de 53 adedi cami olmak üzere 250’nin üzerinde Türk eseri olduğundan söz eder. Bugün bunlardan sadeceHüdavendigar Camii ile İmaret Camii (Şehabettin Paşa Camii) ayaktadır. Diğerlerinin çoğu ilk RUS  işgalinde yıktırılmış, kalanlar da zaman içinde yok olmuşlardır.      

Hüdavendigar Camii 1364 yılında Filibe’nin fethinden sonra yapılan ilk camidir. Edirne vakıf kayıtlarından ve Evliya Çelebi'nin söylediklerinden Ayverdi’ninde vardığı sonuç I. Murat vakfiyesi içinde. Olmalıdır.

Yapı ilk kurulan kent ile daha sonra Roma döneminde kurulan kentin kale duvarlarının ve stadyumun kalıntılarının yanında tepenin yamacına inşa edilmiştir.

 Kuzey tarafındaki ana girişten 12 basamakla girilen yapı 20x 40 metre dış ölçülerinde ve ulu cami tipindedir. Orta aks üzerinde üç kubbe her iki yanda ise üçer tane çapraz tonoz ile örtülmüştür.Kubbeler 8.60 mt açıklıkları olan kare dört ayağa oturmuştur. Ayaklar 2.60 mt. ölçülerinde ve kare planlıdır. Yan sahınların genişlikleri 5.60 mt.dir. Yapının iç yüksekliği kemer altlarında kadar 7.90 mt.ye , kubbe iç altlarında ise 13.40 mt.’ye varmaktadır. Böyle bir cami için oldukça basıktır. Yapının ana girişi dışında iki girişi daha bulunmaktadır. Bunlardan mihrabın solundaki kapıya dışarıdan baktığınızda örgü sistemi ve malzeme olarak ana yapıyla aynı görünmektedir. Ana girişin sağındaki kapı ise yapının tüm tekniğine aykırı olarak 18. Yy.da meydan oluşmasıyla yapılmış   olmalıdır.

Yapıda zemin seviyesinde batı tarafı ile doğu tarafında üçer tane olmak üzere alt seviyede pencereler mevcuttur. Ancak bunların tamamıyla sonradan açıldığı sanılmaktadır. Çünkü hepsi yarım basık kemerler ve basit sövelerle yapılmıştır. Ayrıca her pencere üstündeki tepe pencereleriyle aks olarak tutmamaktadır. Pencerelerin yanlarında görülen eski kemer ve söve izlerinin ise altlık pencere olmadığını I. Murat dönemi yapılarındaki genel benzerlikle ifade etmektedir. Mihrap tarafında da üç tane altlık pencere mevcuttur. Bunlarında sonradan açıldığı ve yine aynı uyumsuzlukların burada da görülebilir. Buradaki iki tepe penceresinin asıl ortadaki oval pencerenin ise sonradan büyütüldüğü anlaşılmaktadır.Yapının duvarları ve pencerelerle ilgili en önemli konu eğer alt pencereler asıl değilse ve onların yanında görülen kemer ve pencere gibi izlerin gerçek anlamı nedir. Çünkü eğer bunlar Ayverdi'nin dediği gibi ise mihrap tarafında süs için çökertme nişler olur, ama yan cephelerde ise benzer süsler tepe pencerelerinde de vardır o zaman batı tarafında açılmayan tepe penceresinin sistemi bozduğu görülüyor, bu tam anlaşılamıyor.                                 

Yapının içinde 3.50 mt eninde ahşap kadınlar mahfeli vardır. Şu andaki hünkar mahfili, müezzin mahfili, kürsü ve üzeri sıvanmış minber gibi geç dönem ve kötü bir ahşap işçilikle yapıldığı ve yağlı boya ile boyandığı görülmektedir. Orta kubbenin altında merkezden kaçık sonradan konduğu anlaşılan bir havuz bulunmaktadır. Caminin içi 1234 (1818) tarihine ait Edirneli Seyyid Nakşibendi Mustafa’ya ait olduğu sanılan bir süsleme vardır.

Ahşap kaplamalı cephesi olan son cemaat mahallinin çatısı da ahşap örtülüdür.Bu bölümden son cemaat mahalli hakkında karar vermek mümkün değil, ancak yapının bu bölümünün en çok değişen yeri olduğu anlaşılmaktadır. Hatta Evliya Çelebi şu anda oniki basamakla girilen camiye altı basamakla girildiğinden söz eder. Bu da bize yapının bu tarafında başka bir meydan ve giriş kotu olabileceğini ve zaman içinde değiştiğini belirtiyor.Bazı kaynaklarda caminin önündeki beş çok yerinin 1199 (1785)’de I. Abdülhamit döneminde geçirdiği büyük onarımdan sonra değiştiği anlaşılıyor. Son cemaat mahallinin altında şimdi lokanta olarak kullanılan bir mekan, onunda altında buranın mutfağı olan sonradan yapıldığı söylenen mekanlar vardır. 

Yapı 1.80 mt. ye varan taş tuğla karışık duvar tekniğiyle örülerek yapılmıştır. Antik kentin eteklerine kurulduğu için mihrap tarafı ile giriş arasında yaklaşık 4.00 mt. lik bir kot farkı bulunmaktadır. Ana duvarlar ile kubbe ve tonoz etekleri dört sıra kirpi saçak ile dönülmüş ve üzerleri kurşun kaplanmıştır. Tuğla ile iki renkli olarak baklava dilimi örgülü yapılmış olan minaresinin şerefeye kadar yıkıldığı daha sonra yeniden yapıldığı bilinmektedir.

4/1995 sayılı Kararname ile Bulgaristan Milli Mimari Kültür Anıtı ilan edilen yapı bu gün kendi adı ile anılan Cuma Camii meydanında ve Filibe’nin en önemli alışveriş merkezinin başlangıcındadır. Osmanlı döneminde ise yine alışveriş merkezinin Meriç Nehri'ne doğru başlangıç noktasında olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü Camiden sonra Pazar, bu gün varolmayan Kurşunlu Han,İmaret camii ve köprü ile bütünleşmektedir.





FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Beşiktaş 37 25 6 6 85 38 81 +47
2 Fenerbahçe 37 23 7 7 67 37 76 +30
3 Galatasaray 37 23 8 6 70 33 75 +37
4 Trabzonspor 37 17 7 13 45 34 64 +11
5 Sivasspor 37 14 7 16 50 41 58 +9
6 Alanyaspor 38 16 13 9 55 42 57 +13
7 Hatayspor 37 16 12 9 60 51 57 +9
8 Gaziantep FK 37 14 11 12 54 46 54 +8
9 Göztepe 37 13 12 12 55 51 51 +4
10 Fatih Karagümrük 37 13 12 12 52 49 51 +3
11 Konyaspor 37 11 14 12 47 47 45 0
12 Çaykur Rizespor 37 11 14 12 48 59 45 -11
13 Antalyaspor 38 9 13 16 40 53 43 -13
14 Başakşehir FK 37 11 16 10 41 55 43 -14
15 Yeni Malatyaspor 37 9 14 14 43 49 41 -6
16 Kasımpaşa 37 10 17 10 42 54 40 -12
17 Kayserispor 37 9 16 12 34 50 39 -16
18 MKE Ankaragücü 37 10 19 8 44 59 38 -15
19 BB Erzurumspor 38 9 19 10 41 65 37 -24
20 Gençlerbirliği 37 9 20 8 37 66 35 -29
21 Denizlispor 37 6 21 10 36 67 28 -31
Takım O G M B A Y P AV
1 Adana Demirspor 33 20 6 7 60 26 67 +34
2 Giresunspor 33 20 6 7 52 24 67 +28
3 Samsunspor 33 19 4 10 56 30 67 +26
4 İstanbulspor 33 18 8 7 60 34 61 +26
5 Altay 33 19 11 3 62 36 60 +26
6 Altınordu 33 16 8 9 53 45 57 +8
7 Ankara Keçiörengücü 33 16 10 7 46 28 55 +18
8 Ümraniyespor 33 14 11 8 45 42 50 +3
9 Tuzlaspor 33 14 14 5 45 51 47 -6
10 Bursaspor 33 14 15 4 56 54 46 +2
11 Bandırmaspor 33 12 15 6 45 47 42 -2
12 Boluspor 33 11 16 6 35 41 39 -6
13 Balıkesirspor 33 9 16 8 35 48 35 -13
14 Adanaspor 33 9 17 7 44 53 34 -9
15 Menemenspor 33 7 13 13 37 58 34 -21
16 Akhisarspor 33 8 20 5 35 58 29 -23
17 Ankaraspor 33 6 19 8 33 59 26 -26
18 Eskişehirspor 33 1 24 8 23 88 8 -65
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 37 27 2 8 81 25 89 +56
2 Sakaryaspor 37 20 5 12 70 35 72 +35
3 Kırşehir Belediyespor 37 21 8 8 55 30 71 +25
4 Van Spor 37 21 10 6 59 34 69 +25
5 Kırklarelispor 37 18 6 13 59 32 67 +27
6 Bodrumspor 37 18 11 8 80 48 62 +32
7 Etimesgut Belediyespor 37 18 12 7 62 34 61 +28
8 Karacabey Belediyespor 37 14 12 11 50 40 53 +10
9 Turgutluspor 37 16 16 5 44 56 53 -12
10 Pendikspor 37 15 16 6 64 51 51 +13
11 Serik Belediyespor 37 12 11 14 48 48 50 0
12 Pazarspor 37 15 17 5 60 62 50 -2
13 Tarsus İdman Yurdu 37 13 14 10 56 54 49 +2
14 Bayburt Özel İdare Spor 37 14 18 5 50 59 47 -9
15 Sivas Belediyespor 37 10 14 13 56 53 43 +3
16 1922 Konyaspor 37 10 18 9 45 49 39 -4
17 Kastamonuspor 37 8 17 12 31 54 36 -23
18 Elazığspor 37 10 21 6 56 83 33 -27
19 Mamak FK 37 6 25 6 32 118 24 -86
20 Kardemir Karabükspor 37 1 34 2 14 107 2 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 08/05/2021 BB Erzurumspor vs Kasımpaşa
 08/05/2021 Çaykur Rizespor vs Yeni Malatyaspor
 08/05/2021 Fatih Karagümrük vs Gençlerbirliği
 08/05/2021 Galatasaray vs Beşiktaş
 08/05/2021 Göztepe vs Konyaspor
 08/05/2021 Hatayspor vs Denizlispor
 08/05/2021 Kayserispor vs Gaziantep FK
 08/05/2021 MKE Ankaragücü vs Fenerbahçe
 08/05/2021 Sivasspor vs Başakşehir FK
 08/05/2021 Trabzonspor vs Antalyaspor
 08/05/2021 Trabzonspor - Antalyaspor Trabzonspor ligdeki son 9 maçında hiç kaybetmedi  Trabzonspor yenilmez
 11/05/2021 Yeni Malatyaspor - Hatayspor Yeni Malatyaspor ligde evindeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Yeni Malatyaspor yenilmez
 11/05/2021 Başakşehir FK - Kayserispor Kayserispor ligde deplasmandaki son 5 maçında hiç kazanamadı  Başakşehir FK yenilmez
 11/05/2021 Konyaspor - Trabzonspor Konyaspor ligde evindeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Konyaspor yenilmez
 11/05/2021 Kasımpaşa - MKE Ankaragücü MKE Ankaragücü ligdeki son 5 maçında hiç kazanamadı  Kasımpaşa yenilmez
 11/05/2021 Yeni Malatyaspor - Hatayspor Hatayspor ligde deplasmandaki son 6 maçında hiç kazanamadı  Yeni Malatyaspor yenilmez
 11/05/2021 Denizlispor - Galatasaray Galatasaray ligdeki son 6 maçında hiç kaybetmedi  Galatasaray yenilmez
 11/05/2021 Beşiktaş - Fatih Karagümrük Fatih Karagümrük ligde deplasmandaki son 7 maçında hiç kazanamadı  Beşiktaş yenilmez
 11/05/2021 Beşiktaş - Fatih Karagümrük Beşiktaş ligde evindeki son 8 maçında hiç kaybetmedi  Beşiktaş yenilmez
 11/05/2021 Fenerbahçe - Sivasspor Fenerbahçe ligdeki son 8 maçında hiç kaybetmedi  Fenerbahçe yenilmez
 11/05/2021 Denizlispor - Galatasaray Denizlispor ligdeki son 10 maçında hiç kazanamadı  Galatasaray yenilmez
 11/05/2021 Konyaspor - Trabzonspor Trabzonspor ligde deplasmandaki son 16 maçında hiç kaybetmedi  Trabzonspor yenilmez
 11/05/2021 Fenerbahçe - Sivasspor Sivasspor ligdeki son 16 maçında hiç kaybetmedi  Sivasspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 07/05/2021 Boluspor vs Eskişehirspor
 07/05/2021 Akhisarspor vs Ümraniyespor
 09/05/2021 Altay vs Bandırmaspor
 09/05/2021 Ankaraspor vs İstanbulspor
 09/05/2021 Balıkesirspor vs Altınordu
 09/05/2021 Bursaspor vs Ankara Keçiörengücü
 09/05/2021 Adanaspor vs Samsunspor
 09/05/2021 Menemenspor vs Adana Demirspor
 09/05/2021 Tuzlaspor vs Giresunspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 08/05/2021 Bayburt Özel İdare Spor vs Pendikspor
 08/05/2021 Etimesgut Belediyespor vs Karacabey Belediyespor
 08/05/2021 Elazığspor vs Sivas Belediyespor
 08/05/2021 Eyüpspor vs Van Spor
 08/05/2021 Kardemir Karabükspor vs Kırşehir Belediyespor
 08/05/2021 Kastamonuspor vs Sakaryaspor
 08/05/2021 Serik Belediyespor vs Mamak FK
 08/05/2021 Tarsus İdman Yurdu vs Kırklarelispor
 08/05/2021 Turgutluspor vs Bodrumspor
 08/05/2021 1922 Konyaspor vs Pazarspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 01/05/2021 1877 Alemdağspor 0 - 0 Edirnespor
 01/05/2021 Arnavutköy Belediye 0 - 0 Diyarbekirspor
 01/05/2021 Manisaspor 1 - 2 Ofspor
 01/05/2021 Artvin Hopaspor 1 - 0 Fatsa Belediyespor
 01/05/2021 Kızılcabölükspor 0 - 1 Yeşilyurt Belediyespor
 01/05/2021 Nevşehir Belediyespor 1 - 2 Çankaya FK
 01/05/2021 1928 Bucaspor 3 - 0 Antalya Kemerspor
 25/04/2021 Ofspor 0 - 0 Arnavutköy Belediye
HABER ARA
YUKARI