Bugun...


ÖZER ATAÇ

facebook-paylas
‘En Uzak Batı’ (*)
Tarih: 26-11-2023 17:21:00 Güncelleme: 26-11-2023 18:19:00


Endülüs; Avrupa’nın batı ucunda M.S. 711-1492 yılları arasında zamanına büyük parıltılar sunup sahneden çekilen yıldız. Tarih okuyucularının platonik aşkı. Merakı tükenmeyen yaşanmışlık. Avrupa devrimi, Yeniden Doğuş/Rönesans  ağacının  tutunduğu toprağın en ‘sağlıklı’ kökü. Karanlık Orta çağ Avrupa’sının aklı kilitli zalim din bezirganlarına karşı duruş cesaretinin ve laikliğin esin kaynağı.(1)  

Kuzey Batı Afrika’nın ilginç ülkesi Fas’a bir vesile ile bir haftalık tura gittim. Giderken daha önce okuduğum Kültür tarihçisi Tom Block’un ‘Şalom, Selam’ isimli kitabı yeniden okumak için yanıma almıştım.Kitap Museviler ve Müslümanlar arasındaki Sufizm, gizemcilik özdeşliğinde tarihsel kardeşliğini konu alıyor. Ayrıca Yahudiliğin 8. ve 11. Yüz yıl Altın Çağı’na el veren İslam korumacılığını, onların felsefi derinleşmesini, hatta Arap gramerlerinden yararlanarak batı Akad dilinibugünkü İbraniceye  dönüştüren kültür ortamının  Kuzey Afrika ve  Endülüs İspanyasında oluşmasını anlatıyor. Yani kitap,  Endülüs merkezinde  Fas’ın tarihsel gizemcilik  köklerine  dair bilgi hazinesi. İyi ki  yanıma almışım.

Kitabı uygun vakitlerde tekrar okumam; kısa ziyaretimde derin gizemciliğin oradaki köklerini taşıyan,  işi  bilen bedevi ustaya rast gelme umudu uyandırsa da Amerika’da asimile edilmiş Kızılderililerden arta kalan ‘turistlik stüdyoların’ ötesinde bir tanıklığı aşamadı.

Genel görünüm Türkiye’nin  neredeyse elli yıl gerisinde izlenim veriyor. Enflasyon resmi rakamlara göre %6,3 oranında. Rehberimiz Türkiye’den buraya yirmi yıl önce gelmiş.Dediğine göre elektrik, yakıt, ekmek fiyatları yirmi yıldır değişmemiş. İlgimi çeken zamanlardan arta kalan 600 bin Yahudi Arabın Fas’ın derin ekonomisinde belirgin bir payı olmasıdır. Kanımca bu ülke, gelecek buhranlı zamanlar için potansiyel bakirlik arz ediyor. Okyanus kıyı yerleşim yerleri çevresinde yeni  inşaatlar aheste devam ediyor. Sanki ‘yeterli’ büyük sermaye gelmeden ülkenin umut verici silkinişe geçeceği yok.

Önce Fas’ın en batısındaki  tlas Okyanusunun liman şehri Kasablanka’ya indik. Uçak iniş için alçaldığında, çoraklığı ürkütücü uçsuz sahranın altımızda belirmesi bana kuzey ülkelerindeki yağmur ve yeşilin kutsanmış  değerini  minnetle hatırlattı. Casablanca  İspanyolca ‘Beyaz ev’ anlamına geliyor. Fas’ın en batısında; kuruluşu 7. yüzyıla dayanıyor.19.yüzyıl Fransız Güzel Sanatlar Akademi mimarisinin kalıcı izlerini  yeni yapılaşma ‘güncelleyerek’ takip ediyor.   

Fas’ın 1942 yılında çevrilmiş ünü tükenmeyen, şehrin adını taşıyan  Hollywood yapımı Casablanca isimli  filmi hatırladım. Anlatımı 2.Dünya Savaşı sırasında Hitler’den kaçan Avrupalıların  yığıldığı, bir kısmının  Amerika’ya  kaçmak için yollar aradığı; karaborsanın, ajanların  fink attığı, eski lüks yaşamlarını kaybetmiş kaçakların arafta olduğu; yüzeyinde, semptomik hale gelmiş aşk ayrılığını konu alan film, Casablanca adlı gece kulübü merkezinde işlenmiş. Filmin mekanı, Kültür Bakanlığınca  korumaya alınmış; fakat  ara ki bulasın.Eski surların ardında sanki saklanmış;  hem de tüm öyküye şahit  ünlü piyanosuyla. Bu anı, hırsı baskın bencil Avrupa’nın kendine neler ettiğinin ‘sivil versiyonu’ olarak devam edecek.

Yöreyi Arap petrol zenginleri keşfetmiş.Yeni dönemin gösterişli mimari konutlarıyla kale içine yerleşmişler. Okyanus kıyısı yüksek rant zamanlarını kendinden emin şekilde bekliyor; bakir ve bomboş. Eski Türk filmlerindeki İzmir, İstanbul’un  bakımsız boş kıyılarını andıran,  okyanus kıyısı  bol vaktin  keyfini çıkarıyor.   

Güneş,  onca gücüne rağmen, Atlas Okyanusu’nu maviye dönüştürememiş; Yağmur, ıslak yeşil, Akdeniz’in mavisi insanlık için  hep değerli olacak.  Burada tüm ufuk,  griye boyanmış. Eğri büğrü yazlık lokantalarda oturup ufuğu seyredecek izleyiciler, gri ufukta yalnızlığın en derin deneyimini yaşayabiliyor.

Şehir merkezindeki oteller ‘doldur- boşalt’ çalışıyor.  Akşamları bol  güneş ışığının perdelediği başka bir yüz sokaklarda ortaya çıkıyor: Afrika’nın fakir göçer  nüfus ağırlığı ışıldaklı karanlığa  rağmen, daha belirgin ortaya  çıkıyor. Meydanın bakımsız diplerinin asitli kokusu daha fazla duyuluyor.Kepenkleri kapanmış bütün dükkanların önleri, küçük gazlı tüp ışıldakların eşliğinde yere serili örtülere sıralanmış sahte markalı eşyalarla dolu. Yaklaştığınızda yaşlılığını gölge ve makyajla gizlemiş ‘cazibenin’ iticiliğini tüm markalarda fark ediyorsunuz.

Rehberimiz Mehmet Umutkan’dan ‘kap-kaç’ın olduğunu, fakat darplı kavganın olmadığını; polisin bir kısmının silah taşıdığı şeklinde görece güven veren telkinleri alınca, aydınlığı yoğun meydan kafelerin birinde oturup bir şeyler içerek çevreyi izlemeyi sürdürmek istiyorsunuz.

Karadeniz çay yaprağından daha iri yapraklı, aroması tropikal Seylan çayı geleceğini umarak çay istiyorsunuz; “ne de olsa Arap ülkesi”, diye düşünerek.Sipariş alacak olan, “mint tea?”  diye siparişinizi tekrar ediyor; ısrar etmeden “tamam” deyip, yerli  nane çayını bekliyorum. Kaynar suda demlenmiş taze nane yapraklarının  kırmızı savan toprağındaki tadı biraz farkı olacak tabii. Yine de “illa siyah çay”, derseniz; “buyurun poşette İngiliz liptonu” diyorlar. Bildiğimiz demlikle çay, kendini hemen özletiyor.      

Bugünkü kentin 7. yüzyıl inen köklerinde Anfa isimli küçük Berberi balıkçı limanı varmış. 14 yüzyıl sonra buraları İspanyolların, Portekizlerin Fransızların Avrupa’nın klişe Kral çekişmesinden kaçış bölgesi olmuş. İlginçtir; şimdilerde buraları aynı şekilde Batı Avrupa ülkelerindeki sömürü girdileri azalan, kaçak göçmenlerin çoğaldığı umutsuz stresten bunalmış ‘uyanık’  ticaret erbabının gevşek model ticaret bölgesi, diğerlerinin ucuz emeklilik diyarı olmuş.

Benzer şekilde  eskiden bu yana Dünyanın bir çok yerinde ana karaya yakın bölgeler, eko politik rezerv alanları olmayı sürdürüyor.İktidar sahipleri yada muhaliflerinin yürürlükteki yasal sınırlamalar, baskıların görece gevşek ‘teneffüs’ alanlarına ihtiyaç duyduğu bölgeler daima olacaktır. Eski Sovyet Rusya’da Kırım, Çin’de Taiwan, Hürmüz Boğazı’ Keşm adası, Doğu Akdeniz’in Kıbrıs, İtalya’nın Sicilya, Amerika’da Küba gibi adalar  geniş kara bölgelerine göre  bu tür ‘muafiyet’ işlevlidir. 

Portikezliler 1515 yılında  Atlas Okyanusu kıyı limanlarını ele geçirince, şehirleri yenilemişler. Anfa ismini  Casa Branca olarak değiştirmişler. Sonra Kuzenleri İspanyollar; 1907 yılında Fransızlar toprakları aralarında paylaşmışlar. Fas, İspanya’dan ve Fransa’dan bağımsızlığını 1956 yılında kazanmış. Şimdi parlamenter monarşi ile yönetiliyor.  

Fas bağımsızlığını kazanmasından buyana Berberiler dışında halk, kendi içinde Fransızca konuşuyor. Fas’ın karasal şehri Marakeş, Fransızlar için ‘arka bahçe’ olması özel bir inceleme gerektiriyor. Son yıllarında yolsuzluk skandalarının odağına giren 1995-2007 yılları arasında Fransa’nın Cumhur Başkanlığını yapmış Jacques Chirac’ın emekliliğini geçirdiği Marakeş’te vefaat ettiğini rehberimizden işittim. İspanyol, Fransız üniversite gençleri, hafta sonları buralara gelip ucuz tatil yapmaları çok sıradan olmuş. Onlar için  ucuz, bakir, ‘özgür’ seçenekler sunuyor.

Daha sonra kara yolu ile güneye, ikisi Okyanus kıyısında olan önce en derli toplu yerleşim yeri Başkent Rabat’a; ardından, bilenlerin ‘eski Bodrum’ dedikleri Ezzaouira/Essuare’ye (Suvayr)  gittik. Eski adı Magador olan Essuare’nin kökleri tarih öncesi zamanlara kadar iniyor.

Körfezinin açığındaki Purpuraires adaları, şehri tutunmasız dalgalardan kısmen koruyor. Bu yüzden Berberiler adaya ‘iyi korunan’ anlamına gelen Amogdol demişler. Hele, Game of Thought dizisinin son bölümlerinin çekildiği; Atlantiğin kıyısında Portekizlerin inşa ettiği, hayran olunacak puslu kale burçlarından bakınca.Kalenin dip kayalarına vurup patlayan dalgaların metrelerce yükselmesini seyrederken, insan derin tarihin gizemine düşmeden  edemiyor.      

Portekizler şehri İspanyollardan ele geçirmeden önce, gemilerinden yaptıkları uzun mesafeli top atışlarıyla yakıp yıkmışlar. Sonra, eskisinden daha güzel yenileyip,  adına kendi dillerinde ‘yenilenmiş şehir’ demişler.

Burası Fas’ın  en güzel,  hatta yaşanacak şehri. Reggae müziğinin yaratıcısı Bob Marley bu küçük yerleşim yerinde yedi yıl yaşadığını, onu ve kültürünü çağrıştırıcı izlerini sokaklarında gezerken çıkarabilirsiniz.  Aynı şekilde Rus kökenli Fransız ressam Nicola de Stael ‘de bu güzel yerleşkede konaklayıp eserler üretmiş.  

Son olarak, ünü kendini aşmış, Kuzeyindeki Atlas Dağlarına yaslanarak karasal iklime sahip olmuş, adeta Fransa’ya kodlanmış  ‘kırmızı şehir’ anlamına gelen  Marakeş şehrine hareket ettik.

 Devamı başka sefere. 

Açıklamalar:

(*) 8 yy Ön Asya bölgesindeki milletler Kuzey Afrikanın Batı ucuna  okyanus kıyısına El Mağrib (En Uzak Batı ) demişler. Bu günkü ismi ile  Berberilerin  vatanı Fas.   

(1) Bakara/2:256  “La ikrahe fiddin/Dinde zorlama yoktur. Böylelikle doğru ve yanlış kesin olarak ayrıldı. Kim yargılanmazlıkla baskı kuranı  kabul etmeyip, Allah’a inanırsa kopmayacak olana tutunmuş olur. Allah her şeyi bilen , işitendir.”  La: yapma; İkrah: Zorlama. Nerede ?  İzinde :Fi.  Neyin içinde: Dinin.  Sonuç: Dinin içinde zorlama yoktur; dinin dışında da olamaz. Yunanca Laos ismi Laikos sıfatı. Latince Laicus. Laos : Kitle,bütün, kaya, halk. Osmanlı döneminde La dini, gibi kök tanımlamaları yapılmış.





FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 26 22 1 3 55 14 69 +41
2 Fenerbahçe 26 21 1 4 68 21 67 +47
3 Trabzonspor 26 13 9 4 42 33 43 +9
4 Beşiktaş 26 13 9 4 37 31 43 +6
5 Kasımpaşa 26 11 9 6 47 48 39 -1
6 Çaykur Rizespor 26 10 10 6 28 37 36 -9
7 Antalyaspor 26 8 7 11 31 29 35 +2
8 Sivasspor 26 8 8 10 30 36 34 -6
9 Başakşehir FK 26 9 11 6 33 33 33 0
10 Adana Demirspor 26 7 8 11 39 35 32 +4
11 Kayserispor 26 9 9 8 32 36 32 -4
12 Samsunspor 26 8 12 6 30 36 30 -6
13 MKE Ankaragücü 26 6 9 11 30 32 29 -2
14 Hatayspor 26 6 9 11 32 35 29 -3
15 Alanyaspor 26 6 9 11 31 39 29 -8
16 Fatih Karagümrük 26 7 12 7 31 30 28 +1
17 Gaziantep FK 26 7 12 7 31 38 28 -7
18 Pendikspor 26 6 12 8 31 51 26 -20
19 Konyaspor 26 5 11 10 24 39 25 -15
20 İstanbulspor 26 3 17 6 20 49 12 -29
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 23 18 4 1 57 18 55 +39
2 Göztepe 23 14 5 4 39 15 46 +24
3 Kocaelispor 23 13 6 4 36 25 43 +11
4 Bodrumspor 23 12 5 6 33 15 42 +18
5 Sakaryaspor 23 11 5 7 35 25 40 +10
6 Bandırmaspor 23 10 7 6 31 20 36 +11
7 Boluspor 23 10 7 6 22 24 36 -2
8 Çorum FK 23 10 8 5 37 24 35 +13
9 Gençlerbirliği 23 8 7 8 23 24 32 -1
10 Erzurumspor FK 23 8 6 9 23 20 30 +3
11 Keçiörengücü 23 8 10 5 21 28 29 -7
12 Manisa FK 23 6 8 9 26 24 27 +2
13 Ümraniyespor 23 7 10 6 25 32 27 -7
14 Adanaspor 23 7 14 2 20 35 23 -15
15 Şanlıurfaspor 23 5 11 7 16 28 22 -12
16 Tuzlaspor 23 6 13 4 23 40 22 -17
17 Altay 23 4 16 3 11 47 12 -36
18 Giresunspor 23 2 17 4 11 45 7 -34
Takım O G M B A Y P AV
1 Esenler Erokspor 24 18 4 2 57 21 56 +36
2 Van Spor FK 25 16 4 5 40 26 53 +14
3 1461 Trabzon FK 24 14 4 6 47 22 48 +25
4 Bucaspor 1928 25 13 3 9 34 15 48 +19
5 Yeni Mersin İdman Yurdu 25 13 4 8 37 18 47 +19
6 Ankaraspor 25 12 4 9 35 22 45 +13
7 Diyarbekir Spor 25 11 8 6 29 22 39 +7
8 Ankara Demirspor 24 11 10 3 31 29 36 +2
9 Karacabey Belediye Spor 25 8 8 9 22 21 33 +1
10 Nazilli Belediyespor 25 9 10 6 30 39 30 -9
11 Hes İlaç Afyonspor 24 7 9 8 16 24 29 -8
12 Kırklarelispor 25 7 10 8 20 30 29 -10
13 Beyoğlu Yeniçarşıspor 24 8 12 4 24 28 28 -4
14 Serik Belediyespor 25 6 11 8 19 27 26 -8
15 Altınordu 24 5 11 8 26 27 23 -1
16 Kırşehir Futbol SK 25 4 15 6 24 48 18 -24
17 Zonguldak Kömürspor 24 4 13 7 22 43 16 -21
18 Adıyaman FK 25 3 17 5 17 40 14 -23
19 Bursaspor 25 3 15 7 15 43 13 -28
Takım O G M B A Y P AV
1 Kepezspor FAŞ 18 13 1 4 34 8 43 +26
2 Aliağa Futbol A.Ş. 19 12 0 7 33 10 43 +23
3 52 Orduspor FK 19 10 4 5 25 15 35 +10
4 Ayvalıkgücü Belediyespor 19 9 5 5 20 15 32 +5
5 İnegöl Kafkas GK 19 8 5 6 21 17 30 +4
6 K.Çekmece Sinopspor 19 8 6 5 28 18 29 +10
7 Edirnespor 18 8 6 4 28 16 28 +12
8 Artvin Hopaspor 18 7 6 5 24 16 26 +8
9 Mardin 1969 Spor 19 7 9 3 21 21 24 0
10 Karabük İdmanyurdu Spor 19 7 9 3 15 27 24 -12
11 Talasgücü Belediyespor 19 7 11 1 23 31 22 -8
12 Kırıkkalegücü FK 18 5 9 4 11 22 19 -11
13 Gümüşhanespor 19 2 9 8 11 29 14 -18
14 Malatya Arguvanspor 18 2 13 3 8 27 9 -19
15 Tarsus İdman Yurdu 19 2 14 3 12 42 9 -30
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 23/02/2024 Samsunspor vs Çaykur Rizespor
 24/02/2024 Kayserispor vs MKE Ankaragücü
 24/02/2024 Gaziantep FK vs Başakşehir FK
 24/02/2024 Fenerbahçe vs Kasımpaşa
 24/02/2024 Konyaspor vs Hatayspor
 25/02/2024 Sivasspor vs Pendikspor
 25/02/2024 Fatih Karagümrük vs Alanyaspor
 25/02/2024 Trabzonspor vs Adana Demirspor
 25/02/2024 İstanbulspor vs Beşiktaş
 26/02/2024 Galatasaray vs Antalyaspor
 26/02/2024 Galatasaray - Antalyaspor Galatasaray ligdeki son 14 maçında hiç kaybetmedi  Galatasaray yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 23/02/2024 Altay vs Giresunspor
 24/02/2024 Bandırmaspor vs Ümraniyespor
 24/02/2024 Çorum FK vs Bodrum FK
 24/02/2024 Adanaspor vs Göztepe
 25/02/2024 Keçiörengücü vs Kocaelispor
 25/02/2024 Boluspor vs Erzurumspor FK
 25/02/2024 Manisa FK vs Gençlerbirliği
 25/02/2024 Eyüpspor vs Sakaryaspor
 26/02/2024 Şanlıurfaspor vs Tuzlaspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 24/02/2024 Bucaspor 1928 vs Ankara Demirspor
 25/02/2024 Adıyaman FK vs Beyoğlu Yeniçarşıspor
 25/02/2024 Esenler Erokspor vs Van Spor FK
 25/02/2024 Hes İlaç Afyonspor vs Diyarbekir Spor
 25/02/2024 Kırklarelispor vs Ankaraspor
 25/02/2024 Kırşehir Futbol SK vs Nazilli Belediyespor
 25/02/2024 Serik Belediyespor vs Altınordu
 25/02/2024 Zonguldak Kömürspor vs Karacabey Belediye Spor
 25/02/2024 1461 Trabzon FK vs Yeni Mersin İdman Yurdu
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 24/02/2024 Kepezspor FAŞ vs Karabük İdmanyurdu Spor
 25/02/2024 Aliağa Futbol A.Ş. vs 52 Orduspor FK
 25/02/2024 Ayvalıkgücü Belediyespor vs Artvin Hopaspor
 25/02/2024 Edirnespor vs İnegöl Kafkas GK
 25/02/2024 Gümüşhanespor vs K.Çekmece Sinopspor
 25/02/2024 Kırıkkalegücü FK vs Talasgücü Belediyespor
 25/02/2024 Mardin 1969 Spor vs Malatya Arguvanspor
GAZETEMİZ

Web sitemize nasıl ulaştınız?


HABER ARA
YUKARI