Bugun...


ÖZER ATAÇ

facebook-paylas
Z SENTEZ
Tarih: 28-08-2022 07:22:00 Güncelleme: 01-09-2022 08:37:00


Güncel trend “z kuşağı”; nesillere harf isimlerini kim, neden veriyor; merak edenimiz çoktur. İngilizcenin harf dizgesinde  son harf  z.

Ne oluyor, insanlığın  sonuna mı geldik; gıda ile kısırlaştırmanın ilk “meyvesi” bu nesil mi?

 “Yasak meyve” söylencesi, yer yüzünde ters mi işletiliyor; cennette kökü yukarıda olan Tuğba ağacının yer yüzü versiyonu Holly wood’unun insanlığı fiziksel evrenden zihinsel evrene geçişinin köprüsündeki son nesil z kuşağı  olabilir mi? Artık bu toptan “intikale” meta words diyorlar.

Fizikselliğin yetersizliği, açmazları medeniyetin mevcut aşamasında terk edilmesi gereken “alan” olarak görüleli epey oluyor; bu yüzden gelecek nesiller için internet, dijital evrenler hazırlanıyor. Tıpkı Avrupalı kâşiflerin 1530 yıllarında  çeşitli yollarla başlattığı göçler gibi. Z kuşağı dijital evrenin ilk yerleşimcileri olmalı.   

Kurgusal telkin,

Özgün adı, “World War Z”,Türkiye de 2014 yılında gösterime giren “Dünya Savaşı Z” filmi geldi aklıma. Brad Pitt’in başrolde olduğu filmde Güney Kore’de ortaya çıkan bir virüs insanların beynini ele geçirip yaşayan ölüler (zombi)haline getiriyor ve insanlık ikiye ayrılıyor; yaşayan ölüler ve diğerleri.

Burada da Z; “bitiş”, “son” anlamı içeriyor. Fakat, yaşam bitmez! Milyarlarca yıl, milyarlarca varlık, özündeki var olmaya koduyla  sonsuz olasılıkları zorlayarak var olmaya, gelişime  yol açıyor.

Demek ki nesilleri işaret eden harfler; hecelere, kelimelere, isim ve fiillere,…derken cümle ve söylencelere, öykülere yol alacak. Sonra yüksek olasılıkla, insanlığın “büyük hasatı”, “terhisi”;  eğitimini tamamlamayanlar için yeni öğretim denemi.

 Evrenin ruhsal aklının  zaman ve malzemesi sonsuz; varlık ise sürekli “kıyafet” değiştirip bu akışa tekamül için anca “yetişiyor”.

Harfler medeniyeti

Temel ilkedir: “Varlık ve bileşim modelleri melezleşerek ilerler”. Fakat değişim ve dönüşüm, kurum sahiplerini ve kollayıcılarını her zaman ürkütür. Bu yüzden  bilinmezliği iş edinen Vatikan türü “yatıştırıcılar” ihdas edilir.

Onlar hep saflığı vaaz ederler; halkta saflığı 

biyolojik olarak anlar. Yani bedenden düşünceye temizlik yöntemi derken; aradan ırkçılık çıka gelir. Çünkü yanlıştan doğru çıkmaz; yanlış aşınıp evirilerek doğruya dönüşür.    Dolayısıyla yaşamda  iktisadi, siyasi modeller olgularla sınanarak  gelişir; gelişenlerden uç verip öne çıkanlar  kendi aralarında sentezlenip ilerler.

***

Krallıklar, imparatorluklar; cumhuriyet, otoriter rejimler; liberalizm, demokrasi, sosyalizm; liberal demokrasi, kamuculuk,... her yönetsel  deneyim  insanlığa kattığı ve doğanın verdiği karşılık ile evrimleşiyor.

Tabi ki bilimsel buluşlarda olduğu gibi yönetim doktrinleri, önceki bulgu ve deneyimlerden yararlanarak inşa edilir; bu  mevcut bulgu ile yeni deneyimlerin  sentezidir. Yani kimyasal elementler nasıl yeni bileşimler yapıyorsa bilimsel keşifler, yönetsel düzenler öyle ilerliyor. 

Bütün bu değinileri, ‘z’  neslini  insanlığın “alfabeyi sökme” aşamasını işaret ettiğini; özündeki “alfabe” ile  heceleme, kelimeler oluşturup kitaplar, külliyatlar “inşa” etme öngürüsü ile yaptım.

Siyasal sentez

Örneklere geçelim: Francis Fukuyama’nın “Tarihin Sonu” tezi ile insanlık yönetim modellerinin sonu olan Liberal Demokrasi’ye ulaşması; ‘z’ belirlemesini andırıyor.

Fukuyama tezinde tarihin iki faktöre dayandığını savunuyor:

Birincisi, ekonomik modernleşmenin temelini oluşturan modern doğa bilimi ve teknolojisinin anlaşılması; ikincisi ise en nihayetinde uluslararası alanda tanınan, insan haklarını tanıyan bir siyasi sistem  mücadelesi.

Bunun yanı sıra Fukuyama, tarihsel gelişim sürecinin tepe noktasının Marksistlerin savunduğu gibi sosyalizmde değil, demokrasi ve piyasa ekonomisinde olduğunu öne sürüyor.

Oysa, doğa ve doğaya yönelik teknolojik keşifler, varlığın evrim ve modelleri bitmeyeceğinden; bu tür öngörüler, olgularla desteklense bile ‘mutlak sistem’  gerçekleşmeyecektir.

***

İkinci örnek olarak Çin Halk Cumhuriyeti’nin deneyimlerine bakabiliriz. Kırsal esaslı sosyalist devrim (1949) ve devrime uygun insan modelleri oluşturmak için kültür devrimi (1966-1976) aşamalarından geçtikten sonra Çin idaresi yeni bir evreye girer.  Bu süreçte “bir ülke iki  sistem” modeli ile Çin’e katılan Honk Konk’un,  İngiltere idaresinde 156 yıllık küresel kodlu ticari tecrübesini aşılaması, Çin’nin değişim ve gelişiminde belirgin etkisi oluşturduğu   çok açık.

Benzer değişimi fakat daha edilgen olarak Hindistan’da gözlemliyoruz. Hindistan İngiliz idaresi (sömürü) altında 89 yıl kaldıktan sonra bağımsızlığını alarak kendi yönetimine geçti. Onun da küresel sömürücü İngiltere’den alıp yorumladığı tecrübelerle, kendi koşullarına göre evirilip yenilendiğini;  yakın gelecekte dünya ticaret ve kültüründe ilk üçte yer alacağı öngörülmektedir.

Çin lideri Xi Jinping  son kongrelerinde; “partinin doğal kaynakların nerede kullanılacağı konusuna müdahale yapmaması gerektiğini; verimi artırmak için bunun piyasanın doğal ihtiyaçları kapsamında  görünmeyen el ile sağlanacağı” yollu açıklaması karma, sentez modelin benimsendiğini gösteriyor. Yani sentez yalnız niceliksel evrede değil niteliksel evrede de yapılmaktadır; çünkü i-yaşam, kuşattığı varlığın kendisine verdiği, tanımladığı ölçüye göre  davranmaz; ii- bilimin tanımlamaları kısıtlı koşullardan oluşan veriler ile yapılmaktadır; oysa evrenin koşulları sonsuz ve  kısıtı yoktur. 

***

Şehirlerde sokak ve semtler bazen rakam, bazen  isimler verilerek kodlanır. İnsanın kendisine etki eden, değer oluşturan  her şeyi  tanımlama, sayma ve ölçme güdüsü;  çok eski çağlardan günümüze kadar  değişmeden geliyor.

İnternetli yaşam

Teknolojik gelişmeler hızlandıkça nesillerin de ilgi ve yetenekleri değişip artmaktadır. 2000 yılından buyana yaşamın her alanına giren medeniyetin omurgası olan internet;  kendi neslini de başlatmış durumda.

İnternet z kuşağından önce başladı; fakat rüştünü “son nesilde” kazandı. Gökyüzüne zincir internet uyduları gönderildiğine tanık olduk. Girişimcileri “daha yeni başladık” diyorlar. Balık ağı gibi insanlık dijital impalslarla trollenecek.

“Bilgi”, internet ortamında sağanak halinde akacak; doğru, yanlış ilişkisi giderek ortadan kalkacak. Gerçeklik sanallığın içinde unutulacak. Sanallık görsel işitsel etkiden koku, temas gibi etkileri uyaracak beyin işlevlerine ulaşacak. Bunlar şimdiden tahmin edilen gelişmeler. Tabii bu tahminlerin kök nesli z nesli oluyor; dijital  neslin gelecekte  tüm ayrışmalarının başlangıcı yani.

Z neslinin  ebeveynleri ise 2000 yılı öncesi insanlık mirasının son temsilcileri olarak tüm birikimleri yeni çağın neslinin bilinç altına çoktan aktardılar. Mikro düzeyde genomlar varolma, aktarılanda sentez ile tutunma mücadelesinin benzeşim olarak; insanlığın tüm mücadele, yenilik, başarı ve tecrübesi bir biçimde (maskeli, maskesiz) atalardan  ebeveynlere oradan yeni kuşaklara aktarılıyor. Yani güncelimizdeki z tüm “tuhaflıklarına” rağmen insanlık adına ne varsa kendinde “münemiç” kılıyor. Bu yüzden ilgililerin, her şeyde olduğu gibi bu nesle dışsal tutumları açısından bakıp,  değerlendirme yapılması; beklenmeyen sonuçlara sebebiyet verecektir.

*** 

Tarihten bilinir; insanlık sosyal yaşama geçip ihtiyaçlarını değişimle görme döneminden bu yana, konuşma ve saymayı beraber götürdü. Seslerin yansıtılması bir takım işaretlere, daha sonra harflere dönüştü. Henüz rakamlar bulunmadığından, sayısal ihtiyaçlar da harflerle görüldü. 

Şimdi aynı şeyleri farklı katmanlarda yeniden yaşıyoruz.

Alfabe nesil “mucitliğinin” kaynağı, sosyal araştırma kuruluşları nezdindeki sosyal psikologlardır. Bu çalışmalar siyasi yaklaşımlara demografik davranışsal veriler oluşturmak amacıyla yapılıyor.  Çalışmalar ilk önce ABD, Kanada, daha sonra   Avrupa ülkelerinin katılımıyla yaygınlaştı.

1883-1900           Kayıp Kuşak (1. Dünya savaşında gençlik)

1901-1927           Muhteşem Kuşak (kısa mola)

1928-1945           Sessiz Kuşak (kökten “küresel” yıkım)

1946-1964           Boby Boobers (bebek patlaması)

1965-1980           (x kuşağı, )

1981-1996            (y /milenyum kuşağı)

1997-2012            (Zoomer, z kuşağı)

2010-2020             (Alfa kuşağı)

“Geri dönüşüm”

İngilizcede 26 harf var; son harf ‘z’.  ‘g’ (Alfa) ise Yunancanın ilk harfidir. Batı medeniyeti köklerini her zaman eski yunanda görüyor. ‘Son kuşak’  olarak adlandırılan Alfa kuşağı ile  post modern dijital zamanlarda her şeyin, küresel ölçekte “mega polis”  hücre devletler evreninde, pagan yönetimlere devir edileceğini  ön görebiliriz.

Alfabe sökümü

Bu kuşak, bugünden 2035 yılına kadar toplumsal kararları belirleyici omurgayı oluşturmaktadır.  Bu kuşağın coğrafya ve ülkelere göre değişim arz eden koşul verilerle beraber küresel karar alıcılar için yine  değişik ülkelerdeki sosyal  araştırmacıların öne çıkardığı özellikler şunlardır:

“Z kuşağı,1996-2012 arası doğanlara verilen isim. Bu Kuşak ergenler ve genç yetişkinler, daha yüksek alerji oranlarına, daha yüksek farkındalık ve zihinsel sağlık sorunları tanılarına sahiptir; uykusuzluk olasılıkları daha yüksektir. Birçok ülkede, z kuşağı gençliğinin zihinsel engelli ve psikiyatrik bozukluklara sahip olma olasılığı, önceki nesillere göre daha fazladır.(1)

Bu nesil, bilgiye erişime tutkulu, bilgiyi hızla işleyebilir; bağımsız, yalnız olarak daha rahattır;  siyaset dışı, bencil, zeki ve yaratıcı; çözümcü fakat görev adamı değil; dürüst, iyimser; kolaycı, azimsiz, popülist olmaya istekli, kolay  paraya  endeksli; çok yönlü izleyici, eş zamanda çok iş becerili, olgusal hassasiyetli, kendini anlatma- övme güdülü, hak aramada etkili; eğitime değer verir,  iletişimde yüz yüzeliği önemser.” 

Anlaşılacağı üzere, ebevyn kaygılarını çocukluk koşullarını dijital ufkun verilerini harman etmiş bir kimlik; tıpkı diğer zamanların kimlikleri gibi. Şu farkla; nesillerin özellikleri yaşam hızına koşutlu olarak daha kısa zamanlarda değişiyor. Demek ki zaman, ne getirirse oyuz. 

(1)Wikipedia, Oxford Dictionaries, Oxford Learner's Dictionaries 1971'de kurulan Statistics Canada Psikolog Jean Twenge, Avustralya'nın McCrindle Araştırma Merkezi, Pew Araştırma Merkezi Th





FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 21 16 2 3 45 16 51 +29
2 Fenerbahçe 21 14 4 3 52 24 45 +28
3 Başakşehir FK 21 12 5 4 32 21 40 +11
4 Beşiktaş 20 11 3 6 38 22 39 +16
5 Adana Demirspor 21 10 3 8 40 22 38 +18
6 Trabzonspor 21 11 5 5 33 27 38 +6
7 Kayserispor 21 10 9 2 33 29 32 +4
8 Konyaspor 21 6 6 9 24 22 27 +2
9 Gaziantep FK 21 6 8 7 31 29 25 +2
10 Alanyaspor 21 6 8 7 32 39 25 -7
11 Fatih Karagümrük 20 5 7 8 41 40 23 +1
12 MKE Ankaragücü 20 6 10 4 24 31 22 -7
13 Kasımpaşa 21 6 11 4 27 40 22 -13
14 Sivasspor 21 5 10 6 25 31 21 -6
15 Antalyaspor 20 6 11 3 26 35 21 -9
16 Giresunspor 21 5 10 6 20 38 21 -18
17 Hatayspor 20 5 10 5 18 38 20 -20
18 İstanbulspor 21 5 13 3 21 44 18 -23
19 Ümraniyespor 21 3 13 5 26 40 14 -14
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 21 11 2 8 36 18 41 +18
2 Eyüpspor 21 12 4 5 28 17 41 +11
3 Bodrumspor 21 11 5 5 34 21 38 +13
4 Keçiörengücü 21 10 4 7 33 24 37 +9
5 Pendikspor 21 9 5 7 29 15 34 +14
6 Çaykur Rizespor 20 8 2 10 27 15 34 +12
7 Bandırmaspor 20 9 4 7 32 27 34 +5
8 Sakaryaspor 21 11 9 1 34 32 34 +2
9 Boluspor 21 9 5 7 25 23 34 +2
10 Göztepe 21 9 8 3 21 17 30 +4
11 Manisa FK 20 7 5 8 25 25 29 0
12 Adanaspor 21 5 9 7 31 34 22 -3
13 Altay 21 5 8 8 23 27 20 -4
14 Tuzlaspor 21 5 12 4 24 33 19 -9
15 Erzurumspor FK 21 5 10 6 22 32 18 -10
16 Altınordu 21 4 12 5 19 35 17 -16
17 Yeni Malatyaspor 21 4 10 7 21 34 16 -13
18 Gençlerbirliği 21 3 14 4 25 41 13 -16
19 Denizlispor 21 4 13 4 20 39 13 -19
Takım O G M B A Y P AV
1 Kocaelispor 22 14 2 6 43 21 48 +22
2 Bucaspor 1928 22 13 3 6 36 12 45 +24
3 1461 Trabzon FK 22 12 3 7 27 13 43 +14
4 İskenderunspor A.Ş. 22 11 4 7 31 19 40 +12
5 Van Spor FK 22 11 4 7 30 18 40 +12
6 Karacabey Belediye Spor 22 10 3 9 28 17 39 +11
7 Ankara Demirspor 22 10 5 7 33 16 37 +17
8 Zonguldak Kömürspor 22 10 8 4 25 26 34 -1
9 Serik Belediyespor 22 9 6 7 31 25 31 +6
10 Kırklarelispor 22 7 6 9 22 19 30 +3
11 Etimesgut Belediyespor 22 6 9 7 23 30 25 -7
12 Kırşehir FSK 22 5 8 9 19 25 24 -6
13 Sarıyer 22 5 8 9 24 32 24 -8
14 Adıyaman FK 22 5 9 8 22 27 23 -5
15 Kastamonuspor 22 6 11 5 20 29 23 -9
16 Fethiyespor 22 6 11 5 22 33 23 -11
17 Uşak Spor 22 4 13 5 17 34 17 -17
18 Balıkesirspor 22 4 13 5 15 32 14 -17
19 Diyarbekir Spor 22 2 12 8 18 37 14 -19
20 Pazarspor 22 1 13 8 13 34 11 -21
Takım O G M B A Y P AV
1 Yeni Mersin İY 20 13 3 4 26 11 43 +15
2 52 Orduspor FK 20 12 3 5 32 17 41 +15
3 Karaköprü Belediyespor 20 11 4 5 26 14 38 +12
4 Karşıyaka 20 10 4 6 25 12 36 +13
5 Belediye Derincespor 20 9 4 7 25 21 34 +4
6 Belediye Kütahyaspor 20 8 3 9 27 19 33 +8
7 Nevşehir Belediyespor 20 9 5 6 28 23 33 +5
8 Hacettepe 1945 20 8 7 5 30 24 29 +6
9 Ağrı 1970 Spor 20 7 5 8 19 15 29 +4
10 Çatalcaspor 20 7 8 5 25 22 26 +3
11 Amasyaspor 1968 Futbol Kulübü 20 5 9 6 19 26 21 -7
12 1922 Konyaspor 20 6 11 3 22 31 21 -9
13 Elazığspor 20 5 9 6 21 31 21 -10
14 1954 Kelkit Bld.Spor 20 3 6 11 14 18 20 -4
15 Şile Yıldızspor 20 2 8 10 16 27 16 -11
16 Edirnespor 20 5 14 1 15 31 16 -16
17 Yomraspor 20 3 11 6 13 23 15 -10
18 Eskişehirspor 20 3 12 5 22 40 14 -18
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/02/2023 MKE Ankaragücü vs Fatih Karagümrük
 04/02/2023 Sivasspor vs Beşiktaş
 04/02/2023 Antalyaspor vs Gaziantep FK
 05/02/2023 İstanbulspor vs Alanyaspor
 05/02/2023 Hatayspor vs Kasımpaşa
 05/02/2023 Galatasaray vs Trabzonspor
 06/02/2023 Ümraniyespor vs Adana Demirspor
 06/02/2023 Fenerbahçe vs Konyaspor
 06/02/2023 Giresunspor vs Kayserispor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 03/02/2023 Altay vs Adanaspor
 04/02/2023 Bandırmaspor vs Denizlispor
 04/02/2023 Erzurumspor FK vs Tuzlaspor
 04/02/2023 Boluspor vs Pendikspor
 04/02/2023 Çaykur Rizespor vs Yeni Malatyaspor
 05/02/2023 Manisa FK vs Samsunspor
 05/02/2023 Gençlerbirliği vs Göztepe
 05/02/2023 Sakaryaspor vs Keçiörengücü
 06/02/2023 Eyüpspor vs Bodrumspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/02/2023 Ankara Demirspor vs Bucaspor 1928
 04/02/2023 Diyarbekir Spor vs Fethiyespor
 04/02/2023 Etimesgut Belediyespor vs Balıkesirspor
 04/02/2023 İskenderunspor A.Ş. vs 1461 Trabzon FK
 04/02/2023 Karacabey Belediye Spor vs Pazarspor
 04/02/2023 Kastamonuspor vs Uşak Spor
 04/02/2023 Kırşehir Futbol Spor Kulübü vs Serik Belediyespor
 04/02/2023 Kocaelispor vs Sarıyer
 04/02/2023 Van Spor FK vs Adıyaman FK
 04/02/2023 Zonguldak Kömürspor vs Kırklarelispor
 08/02/2023 Kırklarelispor - Serik Belediyespor Serik Belediyespor ligde deplasmandaki son 5 maçında hiç kazanamadı  Kırklarelispor yenilmez
 08/02/2023 Bucaspor 1928 - Kocaelispor Kocaelispor ligde deplasmandaki son 6 maçında hiç kaybetmedi  Kocaelispor yenilmez
 08/02/2023 Balıkesirspor - Kastamonuspor Balıkesirspor ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Kastamonuspor yenilmez
 08/02/2023 1461 Trabzon FK - Diyarbekir Spor 1461 Trabzon FK ligdeki son 8 maçında hiç kaybetmedi  1461 Trabzon FK yenilmez
 08/02/2023 Zonguldak Kömürspor - Van Spor FK Van Spor FK ligdeki son 9 maçında hiç kaybetmedi  Van Spor FK yenilmez
 08/02/2023 Fethiyespor - Karacabey Belediye Spor Fethiyespor ligdeki son 5 maçında hiç kazanamadı  Karacabey Belediye Spor yenilmez
 08/02/2023 1461 Trabzon FK - Diyarbekir Spor Diyarbekir Spor ligde deplasmandaki son 12 maçında hiç kazanamadı  1461 Trabzon FK yenilmez
 08/02/2023 Pazarspor - Etimesgut Belediyespor Pazarspor ligde evindeki son 12 maçında hiç kazanamadı  Etimesgut Belediyespor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 04/02/2023 Şile Yıldızspor vs Karşıyaka
 05/02/2023 Edirnespor vs Karaköprü Belediyespor
 05/02/2023 Belediye Derincespor vs Yomraspor
 05/02/2023 Belediye Kütahyaspor vs Çatalcaspor
 05/02/2023 Elazığspor vs Ağrı 1970 Spor
 05/02/2023 Hacettepe 1945 vs Eskişehirspor
 05/02/2023 Nevşehir Belediyespor vs Amasyaspor 1968 Futbol Kulübü
 05/02/2023 Yeni Mersin İdman Yurdu vs 52 Orduspor FK
 05/02/2023 1922 Konyaspor vs 1954 Kelkit Bld.Spor
 05/02/2023 Yeni Mersin İdman Yurdu - 52 Orduspor FK 52 Orduspor FK ligdeki son 12 maçında hiç kaybetmedi  52 Orduspor FK yenilmez
 05/02/2023 Elazığspor - Ağrı 1970 Spor Elazığspor ligdeki son 6 maçında hiç kazanamadı  Ağrı 1970 Spor yenilmez
GAZETEMİZ

HABER ARA
YUKARI