Bugun...


RIFAT YÖRÜK

facebook-paylas
Sadrazamlar Semti Ayaspaşa
Tarih: 08-09-2019 23:38:00 Güncelleme: 08-09-2019 23:38:00


Ayaspaşa… Gümüşsuyu’nun can yoldaşı; hep iç içedirler, adeta yapışık ikizler gibi… Biri konuşulduğunda diğerinin akla gelmesi ondandır. Taksim’den Dolmabahçe’ye doğru inen yokuş (şimdiki adıyla İnönü Caddesi) ve çevresindeki yerleşim alanı ilginç bir şekilde bu iki isimle birden anılır. Haydar Ergülen “Azıcık Cihangir” isimli kitabında Ayaspaşa’yı Beyoğlu’nun eteklerine yapışmış beş kardeşten biri olarak görür. Diğerleri Cihangir, Galata, Tophane ve Tarlabaşı’dır. Kışın denizden esen rüzgarı keskin ve soğuğu şiddetli bu semtin adının meşhur “ayaz”ından geldiği sanılır.

“Taksim Meydanı’ndan Gümüşsuyu’na doğru inerken hep bir rüzgar eser. Bu rüzgar mevsimine göre kimi kez ipek gibi yumuşacıktır, kimi kez sert ve dondurucu. Yaz aylarında insana hoş gelir, kış aylarındaysa öyle bir çarpar ki, insan neye uğradığını şaşırır. Özellikle yağmurlu havalarda esmeyedursun, çer çöp havada uçuşur, etekler havalanır, şemsiyeler tersine döner, saçlar darmadağın olur. Ayaspaşa’nınrüzgarı bir anda serseme çevirir insanı. Galata ve Cihangir sırtlarından sonra doğuda Dolmabahçe, güneydoğuda Kabataş’a doğru inen dik yamaçlar üstündeki bu yörenin adının Ayaspaşa olmasının nedeninin hep bu rüzgar olduğunu sanırdım. Oysa ‘ayaz’ adı sadece bir rastlantı, bir tür sözcük benzerliğiymiş” (Zehra İpşiroğlu,Ayaspaşa Yıllarım)

Selim İleri de, çoğumuz gibi bu semtin adının meşhur ayazından geldiğini sananlardan… “İstanbul Seni Unutmadım” adlı eserinde bu yanılgısını bir çocuk masumiyetiyle anlatır:

“Taksim’den Dolmabahçe’ye inen yola kıvrılıp sonra Kabataş’a da inecekmişçesine bu kez sağa kıvrılınca hep rüzgârlarla, mevsim ne olursa olsun, hep ayazlarla karşılaşacağımı sanırdım. Çünkü buralaraAyazpaşa deniyordu. Belki kimse demiyordu da, ben, Ayaspaşa’yıAyazpaşa diye işitiyor, dinliyordum…Semt, adını, Kanunî’nin sadrazamlarından Ayas Paşa’dan almış meğerse. 1539’un büyük veba salgınında vebadan ölen Ayas Paşa’nın burada, sık koruluk içinde havuzlu bir konağı varmış. Dört bir yan ağaçlıkmış.”

 

Avlonyalı Ayas Mehmet Paşa

Evet, semt adını Kanuni ya da nam-ı diğer Muhteşem Süleyman’ın sadrazamlarından Ayas Mehmet Paşa’dan alır. İslam Ansiklopedisi, Paşa’nın tartışmalı doğum ve ölüm tarihlerini 1482-1539 olarak verir. Akdeniz’in “Türk Gölü” haline gelmeye başladığı yıllarda bugünkü Arnavutluk’un İtalya yakınlarındaki kıyı kenti Avlonya’da doğar, Paşa. Bazı kayıtlardan babasının İslamiyet’i kabul ederek Mehmet adını aldığı anlaşılmaktadır.  Devşirme olarak saraya alınır ve Enderun'da eğitim görür. Yetenekli ve başarılıdır; yeniçeri ağası olarak saraydan çıkar. Yavuz Sultan Selim ile birlikte 1514 yılında Çaldıran Savaşı’na katılır. Kastamonu sancakbeyi, Anadolu, Şam ve ardından Rumeli beylerbeyi olur. Ardından üçüncü vezir, daha sonra ikinci vezir tayin edilir. Pargalı İbrahim Paşa'nın katli üzerine 1536'da veziriazamlığa (sadrazamlığa) getirilir. Kanuni başarılarından dolayı kendisine geniş araziler ihsan eder. Taksim’den Dolmabahçe’ye doğru inen yamaçlar, özel mülkleri olur Paşa’nın. Bu cennette bir köşk yaptırır kendine ve orada yaşar yıllarca, ta ki 1539 yılında veba hastalığından (taun) ölene değin… Mimar Sinan’ın İstanbul’daki ilk eseri sayılan güzel türbesi ise Eyüp’tedir.

 

Gömüş suyunun bereketi

Ayaspaşa’nın adının nereden geldiğine değindik; peki ya ikiz kardeşi Gümüşsuyu? Haldun Hürel kısaca şöyle anlatıyor:

“Sözcüğün aslı ‘gömüş suyu’dur. Bu da bir tür ‘su haznesi’ demektir. 18. yüzyılda, 1730’larda 1. Mahmut’un yaptırdığı Taksim’deki su maksemi, İstanbul’un çok dışında kalan ormanlardan bu semte kadar su gelmesini sağlayan önemli bir su yolunun bitiş noktasıydı. Bu su sistemiyle ilgili olarak, eskiden buradaki Askeri Hastane’nin bir duvarında bulunan çeşmedeki şu yazı da Gümüşsuyu’nun aslında “gömüş” olduğu konusunda bir kanıt sayılabilir: ‘Eyledim tebşir atsana Ziya tarihini, oldu cari gömüş suyundan iç ab-ı hayat!’ ”

Necdet Sakaoğlu da, “İstanbul Sularına Şehrengiz” başlıklı yazısında Gümüşsuyu’ndaki gümüş sözcüğünün ‘gömüş’ten geldiğini söylüyor. Dolmabahçe’den Taksim’e çıkan yol üzerinde bulunan İdris Ağa çeşmesi gibi, Gümüşsuyu Askeri Hastanesi’nin duvarındaki şimdi kaldırılmış olan çeşme de tepedeki “gömüş”ten yani büyük su haznesinden besleniyordu.

“Gömüş” deyimi zamanla “gümüş”e dönüşmüş, semtin adı da Gümüşsuyu olmuş anlayacağınız...





FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
HABER ARŞİVİ
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 26 15 3 8 59 28 53 +31
2 Başakşehir FK 26 15 3 8 50 25 53 +25
3 Galatasaray 26 14 4 8 44 20 50 +24
4 Sivasspor 26 14 5 7 47 29 49 +18
5 Beşiktaş 26 13 8 5 40 32 44 +8
6 Alanyaspor 26 12 7 7 44 25 43 +19
7 Fenerbahçe 26 11 8 7 46 34 40 +12
8 Göztepe 26 10 9 7 31 30 37 +1
9 Gaziantep FK 26 8 10 8 36 41 32 -5
10 Denizlispor 26 8 11 7 26 34 31 -8
11 Antalyaspor 26 7 10 9 29 43 30 -14
12 Gençlerbirliği 26 7 12 7 33 44 28 -11
13 Kasımpaşa 26 7 14 5 38 50 26 -12
14 Konyaspor 26 5 10 11 21 33 26 -12
15 Yeni Malatyaspor 26 6 13 7 38 40 25 -2
16 Çaykur Rizespor 26 7 15 4 26 44 25 -18
17 MKE Ankaragücü 26 5 13 8 23 45 23 -22
18 Kayserispor 26 5 14 7 28 62 22 -34
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 28 15 5 8 38 23 53 +15
2 BB Erzurumspor 28 13 7 8 30 22 47 +8
3 Bursaspor 28 14 7 7 43 35 46 +8
4 Adana Demirspor 28 12 7 9 55 35 45 +20
5 Akhisarspor 28 12 7 9 36 31 45 +5
6 Fatih Karagümrük 28 11 7 10 40 34 43 +6
7 Altay 28 11 7 10 36 30 43 +6
8 Ümraniyespor 28 11 10 7 39 39 40 0
9 Giresunspor 27 10 9 8 30 33 38 -3
10 Keçiörengücü 28 8 9 11 21 22 35 -1
11 Balıkesirspor 28 8 9 11 30 33 35 -3
12 Menemenspor 28 9 11 8 32 38 35 -6
13 İstanbulspor 27 7 8 12 38 34 33 +4
14 Altınordu 28 7 11 10 32 39 31 -7
15 Boluspor 28 4 11 13 24 36 25 -12
16 Osmanlıspor FK 28 6 13 9 32 42 24 -10
17 Adanaspor 28 3 14 11 26 42 20 -16
18 Eskişehirspor 28 7 16 5 32 46 17 -14
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 28 23 1 4 64 11 73 +53
2 Manisa FK 28 19 3 6 79 31 63 +48
3 Hekimoğlu Trabzon 28 17 7 4 51 34 55 +17
4 Sancaktepe FK 28 16 8 4 51 23 52 +28
5 İnegölspor 28 13 9 6 41 30 45 +11
6 Afjet Afyonspor 28 13 11 4 47 30 43 +17
7 Tarsus İdman Yurdu 28 14 13 1 45 39 43 +6
8 Pendikspor 28 11 10 7 40 39 40 +1
9 Sarıyer 28 11 10 7 34 33 40 +1
10 Zonguldak Kömürspor 28 9 10 9 35 37 36 -2
11 Çorum FK 28 11 14 3 36 42 36 -6
12 Hacettepe Spor 28 11 15 2 37 48 35 -11
13 1922 Konyaspor 28 9 13 6 38 45 33 -7
14 Kırklarelispor 28 8 11 9 25 41 33 -16
15 Başkent Akademi FK 28 9 15 4 37 41 31 -4
16 Amed Sportif 28 7 14 7 28 46 28 -18
17 Gümüşhanespor 28 7 17 4 31 57 25 -26
18 Şanlıurfaspor 28 0 27 1 10 102 14 -92
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 28 16 5 7 49 24 55 +25
2 24Erzincanspor 28 14 4 10 47 22 52 +25
3 68 Aksaray Belediyespor 28 14 6 8 43 27 50 +16
4 1928 Bucaspor 28 14 7 7 47 34 49 +13
5 Artvin Hopaspor 28 12 5 11 38 21 47 +17
6 Düzcespor 28 12 6 10 32 18 46 +14
7 Karaköprü Belediyespor 28 10 6 12 25 22 42 +3
8 Çatalcaspor 28 9 5 14 39 28 41 +11
9 Silivrispor 28 8 6 14 37 31 38 +6
10 Sultanbeyli Bld. 28 9 8 11 33 27 38 +6
11 Kızılcabölükspor 28 8 8 12 39 37 36 +2
12 Yomraspor 28 9 10 9 28 30 36 -2
13 52 Orduspor FK 28 7 7 14 21 20 35 +1
14 Çankaya FK 28 9 12 7 33 37 34 -4
15 Şile Yıldızspor 28 6 11 11 23 30 29 -7
16 Erzin Spor Kulübü 28 6 12 10 27 34 28 -7
17 Tokatspor 28 1 23 4 16 66 7 -50
18 Manisaspor 28 1 24 3 16 85 0 -69
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 03/04/2020 Alanyaspor vs Trabzonspor
 04/04/2020 Kayserispor vs Gençlerbirliği
 04/04/2020 MKE Ankaragücü vs Başakşehir FK
 04/04/2020 Galatasaray vs Gaziantep FK
 05/04/2020 Yeni Malatyaspor vs Göztepe
 05/04/2020 Kasımpaşa vs Fenerbahçe
 05/04/2020 Konyaspor vs Sivasspor
 05/04/2020 Denizlispor vs Beşiktaş
 06/04/2020 Antalyaspor vs Çaykur Rizespor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 16/03/2020 Eskişehirspor 1 - 4 Adana Demirspor
 16/03/2020 Altınordu 1 - 1 Balıkesirspor
 15/03/2020 Osmanlıspor FK 1 - 1 Giresunspor
 15/03/2020 Akhisarspor 0 - 0 BB Erzurumspor
 15/03/2020 Adanaspor 1 - 1 Keçiörengücü
 15/03/2020 Menemenspor 2 - 2 İstanbulspor
 15/03/2020 Hatayspor 2 - 0 Ümraniyespor
 14/03/2020 Bursaspor 1 - 1 Boluspor
 14/03/2020 Fatih Karagümrük 2 - 2 Altay
 05/04/2020 Eskişehirspor - Altay Altay ligdeki son 6 maçında hiç kaybetmedi  Altay yenilmez
 06/04/2020 Fatih Karagümrük - İstanbulspor Fatih Karagümrük ligdeki son 10 maçında hiç kaybetmedi  Fatih Karagümrük yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 22/03/2020 Elazığspor 0 - 0 Ankara Demirspor
 18/03/2020 Van Spor 2 - 1 Ergene Velimeşe
 15/03/2020 Bodrumspor 0 - 1 Bandırmaspor
 15/03/2020 Kardemir Karabükspor 0 - 1 Niğde Anadolu FK
 15/03/2020 Ergene Velimeşe 0 - 3 Tuzlaspor
 15/03/2020 Van Spor 0 - 1 Sakaryaspor
 15/03/2020 Sivas Belediyespor 0 - 3 Kastamonuspor
 15/03/2020 Kahramanmaraşspor 0 - 1 Kırşehir Belediyespor
 15/03/2020 Uşak Spor 3 - 0 Elazığspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/03/2020 Artvin Hopaspor 0 - 1 Sultanbeyli Bld.
 18/03/2020 Yomraspor 1 - 0 Serik Belediyespor
 15/03/2020 Kızılcabölükspor 1 - 0 Erzin Spor
 15/03/2020 Manisaspor 0 - 4 68 Aksaray Belediyespor
 15/03/2020 Serik Belediyespor 0 - 0 Düzcespor
 15/03/2020 Sultanbeyli Bld. 2 - 2 Silivrispor
 15/03/2020 Çatalcaspor 1 - 1 24Erzincanspor
 15/03/2020 Tokatspor 1 - 2 1928 Bucaspor
 15/03/2020 Artvin Hopaspor 2 - 1 Çankaya FK
HABER ARA
YUKARI